Aaltjes in je wietkweek: de wormpjes die aan je wortels vreten

Aaltjes (nematoden) zijn microscopisch kleine wormpjes in de grond; een paar soorten vreten aan de wortels van je wietplant, waardoor die slap gaat hangen, geel wordt en weinig oplevert, vaak met knobbels op de wortels. Je pakt ze aan met gezonde, levende grond, wisselteelt, nuttige roofaaltjes, de grond laten opwarmen onder plastic en, in het uiterste geval, een nematicide. Hieronder lees je hoe je ze herkent en wat je ertegen doet.

Wat zijn aaltjes?

Aaltjes zijn microscopisch kleine wormpjes uit de stam Nematoda. Ze komen overal in de natuur in enorme aantallen voor, van de bodem tot in de oceaan. De meeste zijn onschuldig, maar een paar soorten parasiteren op planten en kunnen flink wat schade aanrichten.

Aaltjes in planten

Voor wietkwekers gaat het om de plantparasitaire aaltjes: de soorten die op planten parasiteren. Ze leven in de grond en vallen de wortels aan, ook die van wietplanten.

Hoe zie je dat je planten aaltjes hebben?

De symptomen van aaltjes op wietplanten kunnen verschillen, maar dit zijn de bekendste:

1. Slappe bladeren: Aangetaste planten gaan hangen, worden geel en groeien slecht, omdat ze voeding en water niet goed meer kunnen opnemen.
2. Beschadigde wortels: Aaltjes vreten aan de wortels, waardoor er gallen of knobbels op de wortels kunnen ontstaan. Die vervormingen maken het opnemen van voeding nog lastiger.
3. Lagere opbrengst: Een flinke aaltjesplaag kan je opbrengst behoorlijk omlaag halen: kleinere oogsten van mindere kwaliteit.

Welke soorten aaltjes zijn er?

Plantparasitaire aaltjes worden ingedeeld naar hoe ze leven en eten. Een paar veelvoorkomende groepen:

1. Ectoparasitaire aaltjes: Die blijven buiten de wortel en voeden zich aan de oppervlakte. Ze prikken de wortelcellen aan met hun mondstekel en beschadigen zo het weefsel.
2. Migrerende endoparasitaire aaltjes: Die dringen de wortels binnen en trekken door het weefsel terwijl ze de cellen van binnenuit opeten.
3. Sedentaire endoparasitaire aaltjes: Die nestelen zich in de wortels en vormen gallen of knobbels, waar ze eten en zich voortplanten.

Hoe ga je om met aaltjes in je wietkweek?

Aaltjes onder controle houden kan best lastig zijn. Een paar strategieën:

1. Wisselteelt: Zet niet steeds dezelfde planten op dezelfde plek. Zo onderbreek je de levenscyclus van de aaltjes en krimpt hun populatie.
2. Gezonde grond: Een gezonde, uitgebalanceerde bodem maakt de wortels sterker en beter bestand tegen aaltjes.
3. Nuttige aaltjes: Sommige roofaaltjes zijn juist nuttig en helpen de plantparasitaire aaltjes klein te houden. Die kun je aan de grond toevoegen.
4. Nematiciden: Bij een zware aantasting kun je specifieke chemische nematiciden gebruiken, maar ga er voorzichtig mee om en volg de gebruiksaanwijzing.

Hoe bestrijd je aaltjes?

Aaltjes bestrijden, en dan vooral de plantparasitaire soorten die je gewassen beschadigen, is belangrijk voor de gezondheid van je planten en je opbrengst. Dit zijn de strategieën en methodes die je kunt gebruiken:

1. Wisselteelt: Elk seizoen andere planten op dezelfde plek zetten werkt goed. Sommige aaltjes zijn gespecialiseerd in bepaalde planten, en door te wisselen onderbreek je hun levenscyclus en hun voedselbron. Zo daalt het aantal aaltjes in de grond.
2. Resistente soorten planten: Sommige soorten zijn beter bestand tegen aaltjes dan andere. Kies je soorten waarvan bekend is dat ze resistent zijn, dan voorkom je al veel.
3. Gezonde grond: Een gezonde, uitgebalanceerde bodem is de basis. Grond vol organisch materiaal en nuttige micro-organismen maakt wortels sterker en beter bestand tegen aaltjes. Composteren en geregeld organisch materiaal toevoegen is dan ook een aanrader.
4. Nuttige aaltjes: Sommige aaltjes jagen op plantparasitaire aaltjes. Breng je die nuttige aaltjes in de grond, dan helpen ze de schadelijke populatie klein te houden: ze eten de parasieten op en dunnen ze zo uit.
5. Grond solariseren: Daarbij dek je de grond in de warme maanden af met doorzichtig plastic. De zon warmt de grond flink op, en dat kan aaltjes en andere ziekteverwekkers in de bodem doden.
6. Nematiciden: Bij een zware aaltjesplaag kun je specifieke chemische nematiciden inzetten. Die doden de aaltjes of remmen hun voortplanting. Gebruik ze wel voorzichtig en volgens de aanwijzingen van de fabrikant, want sommige zijn giftig voor het milieu en voor mensen.
7. Goede kweekgewoontes: Een paar simpele gewoontes, zoals besmette planten weghalen en je tuingereedschap ontsmetten, helpen voorkomen dat aaltjes zich verspreiden.
8. Controleren en diagnose stellen: Check je grond en je planten geregeld op tekenen van aaltjes. Dan kun je op tijd ingrijpen of verdere schade voorkomen.

Hoeveel fases heeft een aaltje?

Aaltjes, ook wel rondwormen genoemd, hebben een levenscyclus die meestal uit vijf fases bestaat:

1. Ei: De levenscyclus van een aaltje begint met een ei. Volwassen vrouwtjes leggen de eitjes, meestal in de grond of in het weefsel van de plant. Hoe lang deze fase duurt, hangt af van de soort en de omstandigheden.
2. Larve van het eerste stadium (L1): Uit het ei komt een larve van het eerste stadium (L1). Die is piepklein en voedt zich bij veel soorten met bacteriën, schimmels of andere micro-organismen in de bodem; bij veel plantparasieten vervelt hij al in het ei.
3. Larve van het tweede stadium (L2) en verder: De larve gaat door meerdere stadia (L2, L3, enzovoort) terwijl hij groeit. Elk stadium is groter en de bouw van het aaltje wordt steeds complexer.
4. Volwassen aaltje: Na de larvestadia wordt het aaltje volwassen. Hoe lang het duurt en hoeveel larvestadia er zijn, verschilt per soort. Volwassen aaltjes zijn de fase waarin ze zich voortplanten, en ze kunnen mannetje of vrouwtje zijn.
5. Ei (nieuwe cyclus): Zodra de aaltjes volwassen zijn, leggen de vrouwtjes eitjes en begint er een nieuwe cyclus. Hoeveel eitjes een vrouwtje legt, verschilt per soort.