Kokosvezel: wat het is en waarom kwekers erop zweren

Kokosvezel, ook wel kokos of coco coir, is een 100% organisch substraat gemaakt van de vezels en het stof uit de bolster van de kokosnoot. Het houdt veel water vast, blijft toch luchtig en werkt zowel in hydro als in een gewone kweek in de grond (ja, ook daar). Let wel op: nieuwe kokos houdt calcium en magnesium vast, dus je hebt gebufferde kokos of speciale kokosvoeding nodig.

Fysische en chemische eigenschappen

Standaard kokossubstraat bestaat, zoals de naam al zegt, grotendeels uit kokosstof, het hoofdbestanddeel van de meeste kokosproducten. Het zit vol met miljoenen piepkleine capillaire sponsjes die tot negen keer hun eigen gewicht aan water opnemen en vasthouden.

Kokosvezel voor planten is een goed doorlucht substraat dat nauwelijks inklinkt als het opdroogt. Het heeft van nature een pH van 5,7-6,5 en een hoge kationuitwisselingscapaciteit, kortweg CEC. Dat maakt het een kwaliteitssubstraat.

Maar wat is CEC precies? Het gaat erom hoe makkelijk een substraat voedingsstoffen vasthoudt en weer afgeeft aan de wortels. Het vermogen van een substraat om bepaalde voedingsstoffen op te slaan noem je dus de kationuitwisselingscapaciteit, of CEC.

Waar is kokosvezel goed voor?

Kokosvezel is heel sponzig en licht, en zit vol luchtzakjes. Het neemt veel water op zonder zijn sponzige structuur te verliezen. Het heeft ook een sterke capillaire werking: maak je één kant nat, dan verdeelt het vocht zich over het hele substraat. Daarnaast geldt kokos als vrij inert, omdat het zelf weinig voeding aan de plant geeft.

Goede kokos kun je twee of drie keer opnieuw gebruiken; daarna kan hij op de composthoop of de tuin in. Kokosvezel zorgt ook voor een rijke, gezonde wortelzone (de rizosfeer): het substraat raakt bevolkt met nuttige micro-organismen die de plant helpen bepaalde stoffen en voeding efficiënter op te nemen.

Wat doet kokosvezel tijdens de kweek?

Een kweek op kokos stimuleert de groei van wortels, stengels en bloemen. Gewone potgrond klinkt makkelijk in, maar kokos houdt genoeg luchtzakjes over voor een sterk wortelstelsel. Zo krijg je een gezonde, zuurstofrijke wortelzone, en die is essentieel om water en voeding goed op te nemen.

Kokosvezel bevat van nature veel lignine. Daardoor vestigen zich nuttige micro-organismen rond de wortels en vergaat het materiaal nauwelijks, wat het een ideaal substraat maakt om te hergebruiken.

Er wordt ook aangenomen dat kokos, dankzij die nuttige micro-organismen, de plant beschermt tegen ziekteverwekkers. In verschillende in-vitro-experimenten bleek kokosvezel de ontwikkeling van bodemziekteverwekkers te kunnen remmen.

In één van die experimenten werd bijvoorbeeld de groei van het mycelium van de schimmel Phytophthora capsici sterk afgeremd als het substraat werd behandeld met een suspensie van niet-gesteriliseerde kokosvezel.

Kweken op kokos: waar let je op?

Zoals gezegd heeft kokos een paar eigenschappen waar je als kweker op moet letten. De belangrijkste: kokos trekt positief geladen ionen aan, vooral ionen met een dubbele positieve lading. Wat betekent dat? Nieuwe kokos houdt veel voedingsionen vast, zoals calcium en magnesium. Kweek je in een substraat dat vooral uit kokos bestaat, dan kun je dus een calcium- en magnesiumtekort krijgen, omdat de kokos die uit je voeding „steelt”.

En bij hydrocultuur?

Dit is een klassieker bij hydro. Om het te voorkomen en toch de flinke voordelen van kokos in hydro te benutten, is er een goede oplossing: gebruik voeding die speciaal voor kokos is samengesteld. Welke voeding is dat dan? Ideaal is voeding met extra calcium en magnesium, zodat er genoeg overblijft voor de plant. Een andere optie is gebufferde kokos (in de fabriek al behandeld met calcium en magnesium), die deze voedingsstoffen niet uit je voeding steelt.

Kokosvezel: zakken of blokken, en hoe je het klaarmaakt

Als je kokosvezel koopt, kom je twee vormen tegen: losse kokos in zakken, of gedroogde, samengeperste blokken of briketten.

Kokos uit de zak is meteen klaar voor gebruik. Een blok moet je eerst weer laten opzwellen door er beetje bij beetje water bij te doen tot het uitzet. In beide gevallen kun je de kokos het beste met je hand losjes omscheppen, zonder te drukken, zodat hij luchtig en lekker sponzig wordt.

Een paar tips voordat je met kokosvezel aan de slag gaat

• Gebruik altijd kokos van een bekend merk met een goede naam (en dat advies geldt eigenlijk voor alles wat je je plant geeft)
• Gebruik nooit kokos zonder merk of zonder herkomst op het etiket: dat is meestal slecht gespoeld, te kort gerijpt en bevat soms veel meer stof dan vezel (dan wordt het weinig luchtig en klontert het praktisch samen)
• Kies geen kokos als je van plan bent om met hard water en gewone voeding te werken, zoals bij een kweek in potgrond
• Gebruik hydrovoeding die alle mineralen levert die de plant nodig heeft. Wil je een kokosblok laten opzwellen, gebruik dan gewoon kraanwater en geen zacht water.