Temperatuurstress bij wietplanten: signalen herkennen en je planten beschermen

Temperatuurstress is wat een wietplant overkomt als hij te lang buiten zijn comfortzone staat, grofweg buiten de 20 tot 30 °C: hij remt af, droogt uit en kan blijvende schade oplopen. Voorkomen doe je binnen met de juiste plek, ventilatie, verlichting en bewatering, en buiten met schaduw, de juiste potten en een laag mulch. Zo bescherm je je planten tegen hitte én kou.

Wat is temperatuurstress?

Hittestress ontstaat als planten lang aan veel zon en warmte blootstaan. Het gaat om een periode waarin de temperatuur zo lang hoog blijft dat het vermogen van de plant om normaal te functioneren of te groeien blijvend beschadigd raakt.

Voor de meeste gewassen ligt de ideale temperatuur tussen 20 en 30 °C. Daarbuiten, in de lucht of in de grond, overdag of ’s nachts, heeft de plant er last van.

Hittestress is de optelsom van hoe heet het is, hoe lang het duurt en hoe snel de temperatuur stijgt.

Wat zijn de signalen van een plant die het te warm heeft?

Temperatuurstress uit zich op verschillende manieren, maar is niet altijd makkelijk te herkennen: de signalen lijken op die van bepaalde plagen of ziektes.

Bovendien maakt temperatuurstress, door hitte of droogte, planten vatbaarder voor andere ziektes. Kijk voor een betrouwbare diagnose naar de signalen hieronder als geheel. Ze gelden voor gewassen in het algemeen; de voorbeelden komen uit de moestuin:

1. Bladeren die krullen en hol gaan staan: zo beperken planten als maïs en tomaat hun waterverlies. Het bladoppervlak trekt samen en de huidmondjes gaan dicht.
2. Verwelken: de plant heeft minder water beschikbaar dan hij kan opnemen, waardoor er een tekort aan waterdruk ontstaat. Hoe langer je wacht met ingrijpen, hoe groter de kans op onherstelbare schade.
3. Droge bladranden: sommige gewassen laten de buitenranden van hun bladeren uitdrogen om te overleven. Dat zie je vooral bij pompoenen en courgettes.
4. Ozonschade: hitte in combinatie met slechte luchtkwaliteit kan ozonschade geven. Je ziet dat aan droge bruine puntjes tussen de nerven van de bladeren.
5. Bloemen en/of vruchten die afvallen: bij sierplanten kan hittestress knoppen en bloemen laten afvallen of de bloei tegenhouden. Bij groenten als komkommer, courgette en paprika kan hitte bloemen en vruchten laten vallen.
6. Doorschieten: als reactie op hittestress gaan sommige gewassen te vroeg bloeien, voor hun normale oogsttijd. Dat heet „doorschieten” en is vooral nadelig voor gewassen uit koelere klimaten.
7. Zonnebrand: vruchten als appels, tomaten en meloenen kunnen verbranden bij extreme hitte, vooral aan de kant die in de volle zon hangt. Je ziet verkleuring, waterige plekken, blaren of harde, ingezakte plekken op de schil.
8. Neusrot: hitte en felle zon versnellen fotosynthese en verdamping, waardoor water en calcium van de vruchten naar de bladeren gaan. Het resultaat: een donkere, waterige plek aan de onderkant van de vrucht, vooral bij tomaten.

Wat doet temperatuurstress met een plant?

Temperatuurstress droogt planten uit en remt hun ontwikkeling af. Minder fotosynthese is het directe gevolg van wat de stress doet met het watergehalte van de bladeren en de waterpotentiaal van de plant.

Met andere woorden: door hittestress verliest de plant water en verwelkt hij. Bij tijdelijke of matige stress kan de plant zijn ademhaling en verdamping wel bijstellen om weer in thermisch evenwicht te komen.

Om zich aan te passen verandert de plant de concentratie van oplosbare eiwitten en suikers, om de osmotische druk in zijn cellen te regelen. En opbrengstverlies door hittestress zie je bij allerlei gewassen, van granen en peulvruchten tot wortelgroenten.

De belangrijkste biochemische en fysiologische verstoringen door hittestress zijn:

1. Huidmondjes die dichtgaan: bij hoge temperaturen sluiten de huidmondjes, waardoor de plant niet genoeg koolstofdioxide (CO2) opneemt voor fotosynthese. Dat kan de groei afremmen en de opbrengst verlagen.
2. Schade aan eiwitten: hoge temperaturen beschadigen eiwitten, waardoor enzymen minder goed werken en veel stofwisselingsprocessen verstoord raken.
3. Oxidatieve stress: extreme hitte kan oxidatieve stress veroorzaken: de plant maakt reactieve zuurstofverbindingen aan die cellen beschadigen en de groei remmen.
4. Meer verdamping: hoge temperaturen laten de plant meer verdampen, waardoor er minder water beschikbaar is en er watertekort ontstaat.

Hoe bescherm je een binnenkweek tegen hitte?

Binnen heb je veel meer controle over de omgeving, dus kun je gericht maatregelen nemen om je wietplanten tegen te veel warmte te beschermen.

Hieronder de verschillende aanpakken, van de keuze van de plek tot het verlichtingssysteem.

Kies de juiste plek voor je binnenkweek

Waar je je binnenkweek neerzet, maakt veel uit om je planten tegen hitte te beschermen. Vuistregel: hoe beter de ruimte geïsoleerd is van buiten, hoe beter. Woon je in een warme streek en kies je een kamer met muren die op het zuiden in de zon liggen, dan wordt het in de zomer een hele klus om de temperatuur binnen onder controle te houden.

Ventilatie en afzuiging

Goede ventilatie is onmisbaar om de lucht in je binnenkweek goed te laten stromen en te voorkomen dat warmte en vocht zich ophopen.

Ventilatoren in de kweektent of kweekruimte laten de lucht circuleren en verdelen hem gelijkmatig, wat ziekteverwekkers minder kans geeft. Ze brengen verse lucht in elke hoek van je kweek, en dat is essentieel voor een goede ontwikkeling van de planten.

Een goede afzuiging die de lucht in de ruimte of tent goed ververst, is net zo belangrijk. Reken daarom de afmetingen van je kweekruimte goed uit, zodat je weet hoeveel afzuigcapaciteit je nodig hebt.

Koelsystemen

Kweek je in de zomer binnen in een koele streek met korte, niet al te warme zomers, dan kun je de temperatuur misschien alleen met afzuiging goed houden. Die moet dan wel krachtig zijn en het liefst regelbaar met een controller, zodat de afzuiging harder gaat als de temperatuur stijgt.

Meestal is dat alleen niet genoeg: is het buiten 30 °C, dan wordt het binnen niet koeler door alleen buitenlucht aan te zuigen.

Daarom is voor een binnenkweek in de zomer meestal airco nodig.

Verlichting en de warmte van je lampen

De lampen in een binnenkweek geven warmte af en laten de temperatuur in de ruimte stijgen. De juiste verlichting kiezen is dus belangrijk om dat effect op de temperatuur in je kweekruimte of tent zo klein mogelijk te houden.

De afstand tussen lamp en planten bepaalt hoeveel warmte ze krijgen. Staan je planten te dicht bij de lampen, dan kunnen ze bovenin gaan verbranden: hang de lamp in dat geval hoger.

Natriumlampen (HPS, high pressure sodium) hebben jarenlang de markt gedomineerd, maar geven ook de meeste warmte af. Wil je de temperatuur in toom houden, dan zijn ze misschien niet de beste keus.

LED- en LEC-lampen (keramische metaalhalide) geven minder warmte af. Ze zijn bij aanschaf iets duurder, maar dat verdien je op de lange termijn terug met een lagere energierekening.

Hoe bescherm je een buitenkweek tegen hitte?

Buiten is de omgeving lastiger te beheersen, maar je kunt toch een paar dingen doen om je wietplanten tegen de hitte te beschermen.

Schaduw op de heetste uren

Te veel zon wil je vermijden. Woon je in een streek waar het in de zomer boven de 35 °C komt, dan is het belangrijk je planten te beschermen als de zon het felst is. Een simpel schaduwdoek is genoeg om ze op de heetste uren af te schermen.

Water geven en luchtvochtigheid

Goed water geven en de juiste vochtigheid aanhouden is essentieel om je planten gehydrateerd te houden en hittestress te voorkomen. Het tijdstip waarop je water geeft, bepaalt mee hoe goed de plant het opneemt: geef het liefst vroeg in de ochtend of aan het eind van de middag, als de zon onder is. Op de koelste uren nemen planten water beter op en is water geven effectiever.

Gebruik de juiste potten

Ook de wortels tegen te veel warmte beschermen helpt om temperatuurstress te voorkomen. Vermijd daarom zwarte potten, die meer warmte opnemen, of pak ze in met bijvoorbeeld wit plastic als je ze toch gebruikt.

Een andere optie zijn stoffen potten, die de wortels bovendien beter laten ademen. En weet je al dat je je planten moet verplaatsen om de heetste uren te ontwijken, kies dan een pot die je echt kunt tillen.

Dek het substraat af met mulch, groenbemester of ander materiaal
Mulch is een laag los organisch materiaal, zoals stro, dat je rond de planten op het substraat legt. Dat beschermt de grond en helpt de omstandigheden goed te houden.

Je kunt hetzelfde doen met groenbemester, die hetzelfde doel heeft. Met zo’n afdeklaag beperk je de verdamping en houd je de grond in je buitenkweek vochtig.

Kies soorten die tegen hitte kunnen

Niet alle wietsoorten kunnen even goed tegen hoge temperaturen. Cannabis is een taaie plant die zich aan allerlei klimaten en omstandigheden heeft aangepast, maar de juiste soort kiezen maakt hier echt het verschil.

Sommige soorten kunnen beter tegen hitte dan andere. Een paar ideeën voor een buitenkweek in een heel warme streek:

• Marruecos Beldía Kif
• Sweet Afghani Delicious Auto
• Amnesia
• High Level
• Jamaican Dream
• Acapulco Gold
• LSD 25 Auto
• Lemon King

En stress door kou?

Koudestress is het omgekeerde van hittestress: het ontstaat als de temperatuur van lucht en grond onder het ideale bereik voor de groei zakt, wat de ontwikkeling van gewassen flink kan schaden.

Tijdens dit soort stress ondergaan planten verschillende biochemische en fysiologische veranderingen, met als gevolg een tragere groei, minder opbrengst en in extreme gevallen zelfs het afsterven van de plant.

Genen die door kou worden aangestuurd (COR-genen) en het ophopen van beschermende stoffen, zoals suikers, eiwitten en aminozuren, zijn mechanismen die planten hebben ontwikkeld om tegen kou te kunnen: ze beperken uitdroging en beschermen de celmembranen.

Hoe goed een plant tegen kou kan, hangt af van de soort, maar ook van hoe snel en hoe sterk de temperatuur daalt. Bij een geleidelijke daling heeft de plant tijd om te wennen, terwijl een plotselinge omslag meer stress en schade geeft, vooral in de herfst en het begin van de winter.

Kwekers kunnen hun gewassen tegen kou beschermen door slim te kiezen en goed te onderhouden. Goed water geven voor een nachtvorst kan helpen om koude periodes door te komen.

Vochtige grond slaat meer warmte op en geeft die later weer af, waardoor planten beter tegen kou kunnen. Mulch helpt bovendien om de grond in het koude seizoen vochtig te houden.

Om temperatuurstress goed aan te pakken, hebben telers nauwkeurige en actuele weergegevens nodig, inzicht in de schade door vorst en hitte, en goede kennis van hoe hun gewas groeit en van het microklimaat op hun perceel. Dan kunnen ze snel ingrijpen om hun planten te beschermen.