Narkotyki u seniorów: marihuana i leki po 65. roku życia

U osób starszych narkotyki, także marihuana, mogą wchodzić w interakcje z wieloma lekami, które biorą na co dzień, działać dłużej przez wolniejszy metabolizm i zwiększać ryzyko upadków albo problemów z nastrojem. Używanie nielegalnych substancji zwykle spada po pierwszych latach dorosłości, ale w samych Stanach Zjednoczonych prawie milion osób w wieku 65 lat i więcej żyje z zaburzeniem związanym z używaniem substancji.

Wiadomo, że część seniorów sięga po marihuanę na ból, na lepszy sen albo żeby uspokoić lęk. Tyle że u nich substancje mogą się gryźć z innymi lekami i działać inaczej niż u młodych.

Narkotyki u osób starszych: co mówią badania?

Produktów z marihuaną i CBD (kannabidiolem) jest coraz więcej, a ryzyko u starszych może być większe niż u młodych. Jak ostrzegają specjaliści, te produkty mogą wchodzić w interakcje z lekami, nawet jeśli osoba, która ich używa, czuje, że coś jej to daje.

Według amerykańskiego badania opublikowanego w 2020 roku w Journal of the American Geriatrics Society, przeprowadzonego na blisko 600 osobach po 65. roku życia, 15% przyznało, że w ciągu ostatnich trzech lat używało marihuany. Z tej grupy 80% mówiło, że robi to z powodów medycznych, głównie na ból, sen i lęk. Większość twierdziła też, że rodzina o tym wie, ale tylko 40% rozmawiało o tym ze swoim lekarzem.

Wiadomo, że starsi ludzie są bardziej narażeni na wahania nastroju, choroby płuc i serca oraz problemy z pamięcią. Marihuana może te kłopoty pogłębić i nasilić ich skutki dla zdrowia. A ponieważ niektóre substancje osłabiają koordynację, osąd i czas reakcji, łatwiej o wypadek, na przykład upadek albo stłuczkę samochodem.

Marihuana u seniorów: jak wpływa na działanie leków?

Z wiekiem przybywa chorób przewlekłych, a seniorzy, którzy biorą więcej leków niż inne grupy wiekowe, częściej mają też do czynienia z lekami, od których można się uzależnić.

Amerykańskie badanie na 3000 osób w wieku od 57 do 85 lat pokazało, że mieszanie leków na receptę, leków bez recepty i suplementów diety to dziś codzienność. Według wyników 80% uczestników brało codziennie przynajmniej jeden lek na receptę, a prawie połowa ponad pięć leków albo suplementów, co naraża mniej więcej 1 na 25 osób w tym wieku na poważną interakcję między lekami.

Inne ryzyka u starszych to przypadkowe złe używanie leków na receptę i możliwe pogorszenie problemów psychicznych, które już są. Na przykład amerykańskie badanie z 2019 roku na pacjentach po 50. roku życia wykazało, że ponad 25% osób nadużywających przepisanych benzodiazepin albo opioidów miało myśli samobójcze, wobec 2% wśród tych, którzy ich nie brali. Wniosek jest prosty: przed przepisaniem takich leków zawsze powinna być dokładna ocena pacjenta. Jeśli ty albo ktoś bliski ma myśli samobójcze, w Polsce dzwoń pod 116 123 (Kryzysowy Telefon Zaufania), a w nagłej sytuacji pod 112.

W tym sensie to, że seniorzy szukają pomocy w marihuanie, mówi też coś o dziurach w tradycyjnej medycynie albo w dostępie do skutecznego leczenia. Dlaczego? Bo babcie i dziadkowie, którzy palą zioło, szukają po prostu innej drogi na dolegliwości, przy których dostęp do terapii często jest bardzo trudny.

Jak marihuana działa na babcie i dziadków

Według amerykańskich Narodowych Instytutów Zdrowia (NIH) THC z marihuany działa na mózg (ośrodkowy układ nerwowy) i sprawia, że neurony uwalniają dopaminę. To jeden ze związków, które najmocniej wpływają na nastrój i myślenie, znany jako chemiczny przekaźnik od dobrego samopoczucia. Dlatego marihuana może dawać przyjemne efekty, takie jak:

• Poczucie dobrostanu albo głębokiego rozluźnienia.
• Większy apetyt, czyli klasyczne gastro
• Mocniejsze wrażenia ze wzroku, słuchu i smaku

Jak długo trwa działanie marihuany u osób starszych?

To, jak szybko poczujesz marihuanę, zależy od sposobu użycia. Jeśli wdychasz dym, ze skręta albo z fajki, efekty przychodzą po kilku sekundach albo kilku minutach. Jeśli jesz coś, co ma zioło w składzie, na przykład ciastka, działanie zaczyna się po 30 do 60 minutach.

U osoby starszej efekty mogą się jednak dłużej utrzymywać w organizmie, bo z wiekiem metabolizm zwalnia. Dotyczy to szczególnie produktów jadalnych, które trzeba najpierw strawić. Nawet u seniorów, którzy palą, zanim efekty THC zejdą, może minąć osiem godzin albo więcej, a według badań u osób starszych bywa to jeszcze dłużej. Wolniejszy metabolizm może mieć większe znaczenie niż sam produkt.

Seniorzy i substancje: co się z nimi dzieje?

Jeśli masz w otoczeniu starsze osoby, które palą marihuanę, warto wiedzieć, że przy produktach z marihuaną może się rozwinąć pewna zależność. Dlatego rodzina ma tu ważną rolę: może zachęcić, żeby porozmawiali z lekarzem i sprawdzili, czy to się nie gryzie z lekami, które biorą.

Sporo dorosłych dzieci kupuje rodzicom produkty, nie wiedząc, że dawka i rodzaj produktu mogą działać zupełnie różnie. Dlatego seniorzy, którzy myślą o marihuanie z powodów medycznych, powinni traktować ją jak każdy inny lek, który może mieć skutki uboczne albo wchodzić w interakcje z innymi lekami.

Leczenie uzależnień u osób starszych

Nie ma pewności, które modele leczenia są najlepsze, ale badania pokazują, że osoby starsze osiągają lepsze wyniki przy dłuższym leczeniu.

Wśród najlepszych podejść są: diagnoza i prowadzenie innych chorób przewlekłych, odbudowa sieci wsparcia, łatwiejszy dostęp do opieki medycznej, lepsze prowadzenie każdego przypadku i szkolenie personelu z metod opartych na dowodach, dopasowanych do tej grupy wiekowej. Uznano też, że potrzebne są badania nad ukierunkowanymi metodami wykrywania i zintegrowanymi modelami opieki dla osób, które mają jednocześnie problemy medyczne i psychiatryczne. Ważne: kiedy już zaczną leczenie, osoby starsze często dobrze na nie reagują.

Mimo to nie wiadomo dokładnie, jak często zaburzenia związane z używaniem substancji występują u seniorów. Zdarza się nawet, że lekarz, który nie wie o paleniu marihuany, myli objawy z innymi chorobami przewlekłymi albo ze zmianami związanymi z wiekiem i uznaje je po prostu za reakcję na stresujące zmiany w życiu. W Polsce bezpłatnej pomocy i informacji udziela Telefon Zaufania Narkotyki – Narkomania: 800 199 990.