Stres termiczny u konopi: objawy przegrzania i zimna

Stres termiczny to sytuacja, w której roślina zbyt długo siedzi poza swoim zakresem temperatur, dla większości upraw 20–30 °C, i zaczyna tracić wodę, zamykać aparaty szparkowe i hamować wzrost. W indoorze bronisz się lokalizacją, wentylacją, klimatyzacją i chłodniejszym oświetleniem (LED zamiast HPS). Na zewnątrz pomagają cień w najgorętszych godzinach, podlewanie rano albo wieczorem, jasne doniczki, ściółka i odmiany odporne na upał.

Co to jest stres termiczny?

Stres termiczny u roślin pojawia się, kiedy są długo wystawione na mocne słońce i wysoką temperaturę. Chodzi o okres, w którym upał trwa na tyle długo, że może trwale zaburzyć normalne funkcjonowanie albo wzrost rośliny.

Idealny zakres temperatur dla większości upraw to 20–30 °C. Temperatury poza tym zakresem, w powietrzu albo w podłożu, w dzień czy w nocy, szkodzą roślinom.

Stres termiczny to suma tego, jak silny i jak długi był upał, i tego, jak szybko rosła temperatura.

Objawy przegrzania u roślin

Stres termiczny ma różne objawy, ale łatwo go pomylić, bo przypomina skutki szkodników albo konkretnych chorób. Poniższe przykłady pochodzą głównie z warzywnika, a u konopi mechanizm jest podobny.

Do tego stres termiczny, czy to od upału, czy od suszy, może otwierać drogę kolejnym chorobom. Patrząc na te objawy łącznie, łatwiej postawić trafną diagnozę:

1. Zwijanie się i wklęsanie liści: tak np. kukurydza i pomidory ograniczają utratę wody. Powierzchnia liścia się kurczy, a aparaty szparkowe się zamykają.
2. Więdnięcie: pojawia się, kiedy roślina ma do dyspozycji mniej wody, niż jest w stanie pobrać, i spada ciśnienie wody w tkankach. Im później zareagujesz, tym większe ryzyko nieodwracalnych szkód.
3. Suche brzegi liści: niektóre rośliny poświęcają zewnętrzne brzegi liści, żeby przetrwać. Dotyczy to szczególnie dyń i cukinii.
4. Uszkodzenia od ozonu: upał w połączeniu ze słabą jakością powietrza może powodować uszkodzenia od ozonu. Widać je jako suche brązowe plamki między nerwami liści.
5. Opadanie kwiatów i owoców: u roślin ozdobnych stres termiczny może skończyć się utratą pąków i kwiatów albo brakiem kwitnienia. W warzywach, takich jak ogórki, dynie i papryka, upał może zrzucać kwiaty i owoce.
6. Wybijanie w kwiat: w odpowiedzi na stres termiczny niektóre rośliny zakwitają za wcześnie, przed swoim zwykłym terminem. To zjawisko, nazywane wybijaniem w pędy kwiatostanowe, szkodzi zwłaszcza roślinom chłodnego klimatu.
7. Oparzenia słoneczne: owoce, takie jak jabłka, pomidory i melony, mogą się przypalić od upału, zwłaszcza od strony wystawionej na słońce. Widać to po przebarwieniach, wodnistych plamach, pęcherzach albo twardych, zapadniętych plamach na skórce.
8. Sucha zgnilizna wierzchołkowa: upał i mocne słońce przyspieszają fotosyntezę i transpirację, a woda i wapń uciekają z owoców do liści. Efekt to gnijący koniec owocu po stronie kwiatu, widoczny jako ciemna, wodnista plama, zwłaszcza na pomidorach.

Co stres termiczny robi z rośliną?

Stres termiczny odwadnia rośliny, przez co wolniej się rozwijają. Spadek fotosyntezy to bezpośredni skutek tego, jak upał obniża zawartość wody w liściach i potencjał wodny rośliny.

Krótko mówiąc: stres termiczny wyciąga z roślin wodę, a one więdną. Przy krótkim albo umiarkowanym stresie rośliny potrafią jednak regulować oddychanie i transpirację, żeby utrzymać równowagę cieplną.

W odpowiedzi na stres termiczny rośliny zmieniają stężenie rozpuszczalnych białek i cukrów, żeby kontrolować ciśnienie osmotyczne w komórkach. Spadki plonów przez upał widać w wielu uprawach, od zbóż i strączkowych po warzywa korzeniowe.

Najważniejsze zmiany biochemiczne i fizjologiczne, które stres termiczny wywołuje w roślinach, to:

1. Zamknięcie aparatów szparkowych: w wysokiej temperaturze aparaty szparkowe się zamykają, więc roślina nie pobiera dość dwutlenku węgla (CO2) do fotosyntezy, a to może hamować wzrost i obniżać plon.
2. Uszkodzenie białek: wysoka temperatura uszkadza białka, osłabia działanie enzymów i rozregulowuje wiele procesów metabolicznych.
3. Stres oksydacyjny: ekstremalny upał może wywołać stres oksydacyjny: uwalniają się reaktywne formy tlenu, które uszkadzają komórki i hamują wzrost.
4. Szybsza transpiracja: wysoka temperatura przyspiesza transpirację, więc roślinie zostaje mniej wody i pojawia się stres wodny.

Jak chronić uprawę indoor przed upałem

W indoorze masz dużo większą kontrolę nad warunkami, więc możesz skutecznie chronić rośliny przed przegrzaniem.

Poniżej różne sposoby: od wyboru miejsca na uprawę, przez wentylację, po oświetlenie.

Wybierz dobre miejsce na indoor

Lokalizacja growroomu w dużej mierze decyduje o tym, czy rośliny będą się przegrzewać. Im lepiej pomieszczenie jest odizolowane od zewnątrz, tym lepiej. Jeśli mieszkasz w gorącym klimacie i wybierzesz pokój, którego ściany wychodzą na południe i grzeje je słońce, latem dużo trudniej będzie ci utrzymać w nim temperaturę.

Wentylacja i wyciąg

Dobra wentylacja to podstawa, żeby w indoorze krążyło powietrze, a ciepło i wilgoć nie zbierały się w jednym miejscu.

Wentylatory w szafie albo w growroomie mieszają powietrze, rozprowadzają je równo i utrudniają rozwój patogenów. Dzięki nim świeże powietrze dociera do każdego kąta, a to klucz do zdrowego rozwoju roślin.

Równie ważny jest dobry wyciąg, który porządnie wymienia powietrze w pomieszczeniu albo w szafie. Dlatego dokładnie policz kubaturę swojej przestrzeni, żeby wiedzieć, jakiej wydajności wyciągu potrzebujesz.

Chłodzenie

Jeśli latem prowadzisz indoor w chłodnym regionie z krótkim i niezbyt gorącym latem, możliwe, że utrzymasz właściwą temperaturę samym wyciągiem. Tyle że musi on mieć dużą wydajność i najlepiej regulację przez sterownik, który podkręca wyciąg, kiedy temperatura rośnie.

Zwykle to jednak za mało, bo jeśli na zewnątrz jest 30 stopni, samym wyciągiem nie zejdziesz w środku niżej.

Dlatego latem indoor najczęściej wymaga klimatyzacji.

Oświetlenie i ciepło od lamp w indoorze

Lampy w indoorze grzeją i podnoszą temperaturę otoczenia. Dlatego dobór oświetlenia jest kluczowy, żeby jak najmniej wpływało na temperaturę w pomieszczeniu albo w szafie.

Pamiętaj, że odległość lampy od roślin decyduje o tym, ile ciepła do nich dociera. Jeśli rośliny są za blisko, wierzchołki mogą zacząć się przypalać: wtedy podnieś lampę wyżej.

Lampy sodowe HPS (high pressure sodium) przez lata rządziły rynkiem, ale też najbardziej grzeją. Jeśli chcesz trzymać temperaturę w ryzach, mogą nie być najlepszym wyborem.

LED-y i lampy LEC grzeją mniej. Na start są trochę droższe, ale z czasem to się zwraca na rachunkach za prąd.

Jak chronić uprawę na zewnątrz przed upałem

Na zewnątrz trudniej kontrolować warunki, ale i tak da się sporo zrobić, żeby ochronić rośliny przed upałem.

Cień i osłona przed słońcem w najgorętszych godzinach

Nadmiaru słońca trzeba unikać. Jeśli w twoim regionie latem bywa ponad 35 stopni, osłanianie roślin w godzinach najmocniejszego słońca to podstawa. Wystarczy zwykła markiza albo daszek, żeby dać im cień w najgorętszej części dnia.

Podlewanie i wilgotność

Dobre podlewanie i właściwa wilgotność są kluczowe, żeby rośliny były nawodnione i nie łapały stresu cieplnego. Liczy się też pora podlewania: najlepiej podlewać wcześnie rano albo późnym popołudniem, kiedy słońce już zajdzie. W chłodniejszych godzinach rośliny lepiej pobierają wodę i podlewanie jest skuteczniejsze.

Wybierz odpowiednie doniczki

Żeby roślina nie łapała stresu termicznego, korzenie też nie mogą się przegrzewać. Dlatego lepiej nie używać czarnych doniczek, które mocniej się nagrzewają, a jeśli już, to owiń je np. białą folią.

Inna opcja to doniczki materiałowe, które dodatkowo lepiej napowietrzają korzenie. Pamiętaj też, że jeśli planujesz przenosić rośliny w cień w najgorętszych godzinach, wybierz taki rozmiar i rodzaj doniczki, który naprawdę dasz radę przenieść.

Przykryj podłoże ściółką, zielonym nawozem albo innym materiałem
Ściółka (mulcz) to warstwa luźnej materii organicznej, np. słomy, którą przykrywa się podłoże wokół roślin. Chroni glebę i pomaga utrzymać w niej dobre warunki.

To samo da się zrobić tzw. zielonym nawozem, który służy temu samemu. Takie okrycie ogranicza parowanie i trzyma wilgoć w glebie w uprawie zewnętrznej.

Wybieraj odmiany odporne na upał

Nie każda genetyka tak samo znosi wysokie temperatury. Konopie są dość odporne na kaprysy otoczenia i przystosowały się do różnych klimatów, ale wybór odpowiedniej odmiany robi tu dużą różnicę.

Niektóre genetyki lepiej znoszą upał niż inne. Oto kilka przykładów odmian, które dobrze radzą sobie w bardzo gorących regionach:

• Marruecos Beldía Kif
• Sweet Afghani Delicious Auto
• Amnesia
• High level
• Jamaican Dream
• Acapulco Gold
• LSD 25 Auto
• Lemon King

Stres od zimna u roślin

Stres chłodowy, w odróżnieniu od stresu cieplnego, pojawia się, kiedy temperatura powietrza i gleby spada poniżej optymalnego zakresu dla rozwoju roślin, a to może zaszkodzić wzrostowi upraw.

W czasie takiego stresu w roślinach zachodzą różne zmiany biochemiczne i fizjologiczne, które dają objawy takie jak zahamowany wzrost, niższy plon, a w skrajnych przypadkach nawet śmierć rośliny.

Geny regulowane przez zimno (geny COR) i gromadzenie krioprotektantów, takich jak cukry, białka i aminokwasy, to mechanizmy, które wykształciły się, żeby rośliny znosiły chłód: ograniczają wysychanie i chronią błony komórkowe.

To, jak zestresowana roślina znosi zimno, zależy od gatunku oraz od tempa i siły spadków temperatury. Stopniowe ochłodzenie pozwala roślinie lepiej się zaaklimatyzować, a gwałtowne zmiany powodują większy stres i szkody, zwłaszcza jesienią i na początku zimy.

Rolnicy mogą chronić uprawy przed niskimi temperaturami dzięki starannemu wyborowi roślin i dobrej pielęgnacji. Porządne podlanie przed przymrozkiem może pomóc uprawom przetrwać chłodne dni.

Dobrze nawodniona gleba magazynuje więcej ciepła i potem je oddaje, więc rośliny lepiej znoszą zimno. Do tego ściółka pomaga utrzymać wilgoć w glebie w chłodnej porze roku.

Żeby skutecznie radzić sobie ze stresem abiotycznym, rolnicy potrzebują dokładnych i aktualnych danych pogodowych, oceny szkód od przymrozków i upałów oraz solidnej wiedzy o tym, jak rosną ich uprawy i jak zmienia się mikroklimat na ich polach. Wtedy mogą szybko reagować i chronić rośliny przed czynnikami stresowymi.