Genetisch gemodificeerde wiet: bestaat gmo-cannabis echt?

Bestaat gmo-wiet?

Transgene wiet vind je niet als zaadje in de winkel: in veel landen houdt de wet dat soort zaden tegen. Wel maken labs al cannabinoïden met genetisch aangepaste gist, en er zijn patentaanvragen ingediend voor transgene cannabisplanten. De vraag ligt voor de hand, want Cannabis sativa, de botanische naam van de plant waar zowel wiet als CBD vandaan komt, zou volgens sommige rapporten een van de meest waardevolle gewassen van de Verenigde Staten zijn.

Planten of dieren zorgvuldig selecteren om bepaalde eigenschappen af te zwakken of weg te krijgen en andere te versterken, doen we al heel lang. 

Sommige landen, regio’s en gemeenschappen verbieden liever transgene gewassen, terwijl andere, vooral de Verenigde Staten, voedsel produceren en eten dat in het lab is geperfectioneerd.

Selectief veredelen gebeurt op dit moment gewoon in de wietindustrie. En dat is altijd zo geweest: het is in feite wat veredelaars en zaadbanken doen. De laatste jaren kun je zelfs in de registers van het INASE (het Argentijnse zadeninstituut) of in de database van het Amerikaanse octrooi- en merkenbureau zoeken naar patentaanvragen voor cannabissoorten. Met andere woorden: plantenwetenschappers, botanici en kwekers zoeken naar de ultieme soort en grijpen alles aan om die te vinden.

In bijna elke industrie, de cannabisindustrie incluis, willen de grote producenten betere planten: die veel opleveren, sterk en taai zijn en in massa te produceren zijn. 

Om genetisch gemodificeerde versies te maken van de stoffen in cannabis, de cannabinoïden, hoef je eigenlijk niet aan de plant zelf te komen.

Wetenschappers die in het lab met cannabis werken, passen gist genetisch aan, een beetje zoals je synthetische parfums maakt uit stoffen die in bloemen zitten, om kopieën te bouwen van de DNA-strengen die in cannabis zitten. De gist werkt als een kleine fabriek die in het lab cannabinoïden maakt.

De stoffen in wiet

THC en CBD zijn de twee bekendste cannabinoïden, maar de cannabisplant bevat meer dan 100 verschillende stoffen, waarvan er veel nauwelijks onderzocht zijn. De wetenschappers kunnen het genetisch materiaal van de gist zo ontwerpen dat er specifieke eigenschappen uitkomen, bijvoorbeeld een medicijn dat vrijwel pure CBD is.

De fabrieken van bedrijven die met genetisch gemodificeerde cannabis werken, lijken op een kruising tussen een klassiek lab en een „hippe” microbrouwerij, met grote tanks vol gist die voor de genetische modificatie wordt gebruikt.

Volgens de makers is THC, CBD en andere cannabinoïden zo in het lab maken veel goedkoper en efficiënter dan planten kweken.

Volgens sommige berichten zouden bedrijven als Hyasynth Bio patenten hebben aangevraagd voor een transgene cannabisplant die de opbrengst en de groei van de zaden verbetert en voor een transgene hennepplant die beter tegen zout kan.

Er worden ook andere patentaanvragen genoemd voor nieuwe genetische aanpassingen van cannabis, waaronder:

- Een transgene hennep die beter bestand is tegen plagen.

- Een transgene cannabisplant die tegen hitte kan.

- Cannabisplanten die droogte verdragen.

- Een transgene cannabiscel die verandert hoe de plant haar meervoudig

onverzadigde vetzuren aanmaakt.

Wat is gmo? Een paar voorbeelden

Transgene organismen, ook wel genetisch gemodificeerde organismen (gmo’s of ggo’s) genoemd, zijn organismen waarvan het erfelijk materiaal met genetische technieken is aangepast. Meestal worden genen van de ene soort in het genoom van een andere soort gezet om die bepaalde eigenschappen te geven.

Voorbeelden uit de landbouw zijn er genoeg. Bt-maïs bijvoorbeeld is aangepast zodat hij genen bevat van de bacterie Bacillus thuringiensis. Die genen zorgen voor eiwitten die giftig zijn voor bepaalde plagen van maïs, waardoor er minder insecticide nodig is. Een ander voorbeeld is Roundup Ready-soja, die is aangepast om bestand te zijn tegen het onkruidmiddel glyfosaat. Boeren kunnen dat middel dan spuiten zonder de soja te beschadigen, wat onkruidbestrijding makkelijker maakt.

Bt-katoen is nog een transgeen gewas. Het bevat genen van Bacillus thuringiensis die het resistent maken tegen plagen als de katoenrups, waardoor er minder insecticide nodig is. Dan is er de Rainbow-papaja, een transgene soort die is ontwikkeld om het papaja-ringvlekkenvirus te weerstaan, wat de papajateelt heeft gered.

De Flavr Savr-tomaat was een van de eerste transgene voedingsmiddelen die op de markt kwamen. Hij was aangepast om langer goed te blijven en steviger te zijn, wat vervoer en verkoop makkelijker maakte. Dit zijn maar een paar voorbeelden: wereldwijd zijn er nog veel meer transgene gewassen in ontwikkeling of in productie, elk met eigenschappen die zijn afgestemd op wat boeren en consumenten nodig hebben.

Moeten we genetisch gemodificeerde wiet kweken?

Dat is een ingewikkelde vraag, en iedereen kijkt er anders naar. Er loopt onderzoek naar de genetica van wietsoorten om ze beter bestand te maken tegen ziektes, de opbrengst te verhogen en het cannabinoïdeprofiel te verbeteren. Maar genetisch gemodificeerde wiet kweken roept ethische, juridische en milieuvragen op.

Volgens de definitie zou genetisch gemodificeerde wiet inderdaad als gmo gelden, omdat het erfelijk materiaal van de plant is aangepast. Maar transgene wietzaden zijn eigenlijk niet te koop, door wettelijke beperkingen in veel landen.

Gezien de discussie over gmo-gewassen in het algemeen moet je de mogelijke gevolgen voor de gezondheid, het milieu en de biodiversiteit afwegen voordat je besluit of genetisch gemodificeerde wietsoorten gekweekt moeten worden. Ook de wetten en regels rond de productie en het gebruik van zulke planten moeten goed bekeken worden.

Kortom: de discussie over genetisch gemodificeerde wiet is volop in beweging en roept ethische, juridische en milieuvragen op. Voordat er knopen worden doorgehakt, moeten de mogelijke voordelen en risico’s zorgvuldig worden afgewogen.

Gmo-wiet: wordt vervolgd