Wiet en jongeren: wat blowen doet met een brein dat nog groeit

Bij jongeren geeft wiet meer risico’s dan bij volwassenen, omdat de hersenen doorgroeien tot ongeveer je 25e. Onderzoek koppelt blowen op jonge leeftijd aan slechtere schoolresultaten, problemen met geheugen en concentratie, een bijna twee keer zo grote kans op verslaving als je jong begint, en gevolgen voor de mentale gezondheid. Nu legalisering in verschillende landen terrein wint en wiet steeds normaler gevonden wordt, staat de vraag wat het doet met de lichamelijke, mentale en emotionele ontwikkeling van jonge mensen meer in de schijnwerpers dan ooit.

Wiet, cannabis, hasj: is dat allemaal hetzelfde?

In gesprekken en in het nieuws hoor je nog allerlei namen, maar „cannabis” is de meest gebruikte term voor producten van de plant Cannabis sativa.

„Marihuana” wordt vaak gebruikt als synoniem van „cannabis”, maar er zit een technisch verschil tussen. Marihuana slaat grofweg op elk deel van de plant (of product) met een flink gehalte aan tetrahydrocannabinol (THC), de stof waar je high van wordt.

Sommige mensen vermijden het woord „marihuana” vanwege de negatieve bijklank en de anti-Mexicaanse vooroordelen die er, vooral in de Verenigde Staten, aan kleven. En THC is niet het enige werkzame bestanddeel van cannabis: er bestaan meer dan 100 cannabinoïden, waaronder het bekende cannabidiol (CBD).

Hasj wordt gemaakt van de hars die vooral op de toppen, de bloemen van de plant, zit.

Cannabis kun je op allerlei manieren gebruiken: roken, uit een waterpijp of bong, of „vapen” met een vape pen of een ander apparaat dat een damp maakt. Je kunt het ook verwerken in eten, drinken of snoep, de zogeheten edibles. Concentraten of cannabisolie kun je ook inhaleren; dat heet „dabben”.

Wat zijn de gevolgen van blowen voor tieners?

Hoe sterk de effecten hieronder zijn, hangt af van hoeveel iemand gebruikt, hoe vaak, hoe lang en op welke leeftijd hij of zij begon.

Prestaties op school

Blowt een tiener of een kind vaak, dan kan dat zorgen voor problemen op school en kleinere kansen op een geslaagde studie en carrière. Een analyse van 48 studies laat zien dat jongeren die regelmatig blowen een veel grotere kans hebben om van school te gaan zonder diploma.

Luchtwegen

Net als tabaksrook irriteert wietrook je mond, keel en longen. Wietrook bevat bovendien veel van dezelfde giftige en kankerverwekkende stoffen als sigarettenrook. Wiet roken kan bronchitis uitlokken, met hoesten en slijm die je nachtrust kunnen verstoren. De risico’s van vapen bij jongeren zijn een verhaal apart.

Hersenen, zenuwstelsel en puberteit

Het grote probleem bij tieners is dat hun hersenen volop in ontwikkeling zijn, en dat blijven tot ongeveer hun 25e. De effecten van wiet op het centrale zenuwstelsel kunnen die ontwikkeling verstoren en kunnen leiden tot:

• Moeite met nadenken en problemen oplossen
• Problemen met geheugen en leren
• Slechtere coördinatie en een tragere reactietijd
• Moeite om je te focussen en je aandacht erbij te houden

Steeds meer onderzoek wijst erop dat vroege blootstelling de kans op schade in bepaalde hersengebieden vergroot. Verschillende onderzoekers beschrijven verstoringen van basisprocessen: de neurogenese (de aanmaak van nieuwe hersencellen), de myelinisatie, de migratie van glioblasten en neuroblasten, de verbindingen tussen zenuwcellen en het rijpen van de neurotransmittersystemen.

Dat zijn wezenlijke onderdelen van een goed werkend centraal zenuwstelsel, en het neuropsychologisch herstel kan maanden duren, ook nadat iemand gestopt is.

Bij tieners die heel jong beginnen kan chronisch gebruik ook andere problemen geven, zoals gynaecomastie (borstvorming bij jongens) en een lager testosterongehalte in het bloed, dat na het stoppen weer normaal wordt.

Bij jongens kan blowen ook de aanmaak van zaadcellen raken en erectieproblemen geven. Gebeurt de blootstelling vóór de puberteit, dan kan die later beginnen. En hoe gevoelig de hersenen in die levensfase zijn, verschilt van persoon tot persoon.

Zwanger als tiener

THC, het werkzame bestanddeel van wiet, gaat door de placenta heen en kan zo het ongeboren kind schaden. Dan is de vraag: welke problemen kan een baby krijgen als de moeder tijdens de zwangerschap blowde?

De negatieve effecten verschillen per fase van de zwangerschap. In het eerste trimester zagen onderzoekers een daling van het testosteron van de foetus tijdens de periode van seksuele differentiatie. Later in de zwangerschap zijn groeiachterstand van de foetus en schade aan de zich ontwikkelende hersenen beschreven.

Dat raakt de neurologische ontwikkeling: een duidelijk kleinere hoofdomtrek bij de geboorte en later, in de kindertijd en puberteit, problemen die studies met die blootstelling in verband brengen, zoals depressie, angst, geheugenproblemen, ADHD en crimineel gedrag in de tienerjaren, maar niet per se op volwassen leeftijd.

Mentale gezondheid

Blowen in de tienerjaren wordt in verband gebracht met verschillende problemen: depressie, angst, suïcidale gedachten en persoonlijkheidsstoornissen.

Een van de verbanden waar het meest over gepraat wordt, al blijft het omstreden, is het „gebrek aan motivatie”, ook wel het „amotivatiesyndroom”: minder of helemaal geen zin meer in dingen die normaal gesproken leuk zijn. Omdat het endocannabinoïde systeem zo’n grote rol speelt bij je stemming, moeten die verbanden eerst goed bevestigd en begrepen worden voordat je ze voor waar aanneemt.

Het dagelijks leven

Autorijden, skaten, fietsen of sporten onder invloed van drugs kan zware ongelukken veroorzaken. Een stonede tiener neemt ook sneller risico’s op seksueel gebied, met gevolgen die lang kunnen doorwerken.

Verslaving

Veel mensen denken dat je niet verslaafd kunt raken aan wiet, maar onderzoek zegt iets anders. Ongeveer 9 % van alle gebruikers krijgt een cannabisstoornis, en bij wie als tiener begint loopt dat op tot 17 %.

Van een stoornis in het gebruik spreek je als een jongere niet kan stoppen, ook niet als het hem problemen oplevert of als hij eigenlijk wil stoppen. Meer dan 55 % van de jongeren van 12 tot 17 jaar die hulp zoeken voor een verslaving, is verslaafd aan cannabis.

Medicijnen op basis van cannabis voor ernstig zieke kinderen

Van Epidiolex, een medicijn met gezuiverd cannabidiol (CBD), is in studies aangetoond dat het de aanvallen helpt onder controle te houden bij het syndroom van Lennox-Gastaut en het syndroom van Dravet.

Na uitgebreide tests heeft de FDA, de Amerikaanse medicijnautoriteit, Epidiolex goedgekeurd voor kinderen vanaf 2 jaar. Dronabinol en nabilon zijn medicijnen op basis van THC die de FDA heeft goedgekeurd tegen misselijkheid en overgeven door chemotherapie.

We hopen dat de FDA, naarmate het onderzoek doorgaat, meer cannabismedicijnen zal ontwikkelen, testen en beoordelen.

Wiet en jongeren: de rol van ouders

Jongeren rekenen op de volwassenen om hen heen om hen veilig te houden en voor hen te zorgen.

Nu de opvattingen en wetten rond cannabis veranderen, roept de American Academy of Pediatrics (AAP), de Amerikaanse vereniging van kinderartsen, ouders en verzorgers op om actief voor jongeren op te komen en zich te verdiepen in de positieve én negatieve effecten van wiet. Ken de feiten, praat open met je kinderen en vraag, als hun blowen je zorgen baart, advies aan je huisarts: dat zijn de basisstappen om die verantwoordelijkheid te nemen.