Skąd się wzięła marihuana? Od neolitu do apteki i prohibicji

Marihuana pochodzi z Azji Środkowej: ludzie zaczęli uprawiać konopie w neolicie, a najstarsze znane wzmianki medyczne pochodzą z Chin, sprzed około 2737 r. p.n.e. Stamtąd roślina rozeszła się na wschód i na zachód, aż do Europy. Nie da się wskazać, kto „odkrył” marihuanę, ale wiadomo, że od ponad 5000 lat służyła do wszystkiego: rekreacji, relaksu i medytacji, a także leczenia chorób i łagodzenia różnych dolegliwości.

Kiedyś przyjmowano, że marihuana pochodzi z Mezoameryki, ale okazało się, że to miejska legenda bez większych podstaw. W rzeczywistości jej ślady znajdziemy w chińskich zapiskach medycznych datowanych na ok. 2737 r. p.n.e.

Choć roślina nie pochodzi z Mezoameryki, to i tam wzbudziła spore zainteresowanie. W Meksyku na przykład konopie przeszły długą drogę: od włókna i medycyny po użytek rekreacyjny, przez wolną sprzedaż, zakaz pod presją polityczną i społeczną, tolerancję, aż po niedawną dekryminalizację użytku rekreacyjnego i medycznego. W Argentynie, skąd jest ten tekst, sprawa wygląda inaczej: dozwolone jest tylko użycie medyczne i terapeutyczne. Przynajmniej na razie.

Pochodzenie konopi: skąd naprawdę pochodzą?

Według popularnej hipotezy roślina pochodzi z pustynnych terenów na południowy wschód od Morza Kaspijskiego. Marihuana należy do rodziny konopiowatych (Cannabaceae), która według niektórych szacunków ma nawet 100 milionów lat. Długa historia konopi i ludzi zaczyna się od pierwotnych ludzi, którzy stopniowo odkrywali rośliny jadalne i te o właściwościach leczniczych, a po wielu próbach i błędach zaczęli je uprawiać w neolicie.

W ten sposób konopie przeszły ze swoich dzikich ośrodków do miejsc zamieszkanych przez ludzi. Nie wiemy oczywiście, kto pierwszy ich spróbował, ale niektórzy autorzy twierdzą, że początek ludzkości wiąże się z początkiem używania tej rośliny i że miało to znaczenie dla naszej ewolucji. Argumentują to tym, że nasz organizm ma własny układ endokannabinoidowy.

Można więc przyjąć, że konopie pochodzą z Azji Środkowej, a ich uprawa zaczęła się w neolicie (7000–3000 p.n.e.). Rozchodziły się na wschód (Chiny), a potem na zachód (Europa). Do Europy dotarły już w neolicie, a jej najdalszy zachodni kraniec osiągnęły nieco później.

Później, w eneolicie (epoce miedzi), rozprzestrzeniły się po całej Europie, aż po wybrzeże Atlantyku (Kerbors w Bretanii, Francja) i południe Półwyspu Iberyjskiego. W epoce żelaza konopie były szeroko używane w obrzędach pogrzebowych arystokracji kultury halsztackiej.

Pochodzenie marihuany: indoeuropejska ekspansja

Roślina wędrowała dalej. Liczne analizy pyłków wskazują, że od neolitu konopie rosły w północnej Grecji, północnych Włoszech i w zachodniej części basenu Morza Śródziemnego.

Odkryto naczynia do palenia (kadzielnice) kultury jamowej z resztkami konopi używanych w obrzędach religijnych, co pozwala sądzić, że konopie rozprzestrzeniały się z plemionami indoeuropejskimi między 4000 a 1000 r. p.n.e. Później pojawiły się kultury mieszane, które rozeszły się jeszcze dalej dzięki koniom i wozom, a nasiona konopi podróżowały razem z nimi.

Marihuana w jednej z pierwszych ksiąg

W VI wieku powstał Constantinopolitanus, kodeks botaniczny z rysunkiem konopi (to najstarsza znana ilustracja tej rośliny w książce), a Aecjusz z Amidy napisał 16-tomową encyklopedię medyczną, Tetrabiblos, w której też pojawiają się konopie.

Konopie w historii religii

Konopie miały też spory wpływ na religię. Od VII do XIV wieku używano ich w świecie islamu, aż haszysz zaczęto kojarzyć z sufimi i asasynami. Coś podobnego działo się w Europie od V wieku, kiedy chrześcijaństwo zaczęło zakazywać wszelkich substancji enteogennych, uznawanych za domenę wyznawców szatana. Konopie trafiały do maści czarownic, a często się mówi, że wprost zakazała ich bulla papieża Innocentego VIII z 1484 roku.

Ale nie zniknęły, bo przede wszystkim robiono z nich włókno na ubrania i liny okrętowe. Z konopi produkowano na przykład papier do książek. Jadło się też nasiona konopi, a niektórzy aptekarze i lekarze używali ich jako leku.

XIX wiek: konopie trafiają do aptek

Konopie nie bardzo pasowały do wymagań rewolucji przemysłowej, więc maszyn do ich zbioru, które obniżyłyby koszty pracy, nie opracowano aż do XX wieku.

Za to od drugiej połowy XIX wieku konopie bez oporów władz sanitarnych weszły do wszystkich europejskich farmakopei. Pod koniec XIX wieku pojawiły się jednak syntetyczne substancje, takie jak aspiryna, wodzian chloralu i barbiturany, chemicznie stabilniejsze od konopi, a więc bardziej przewidywalne, co przyspieszyło zmierzch konopi jako leku. W końcu, wraz z konwencją genewską z 1925 roku, ruszyła międzynarodowa kontrola konopi.

Kultura konopna i prohibicja

Światowy zakaz konopi przyniosła Jednolita konwencja ONZ o środkach odurzających z 1961 roku. Celem było całkowite wyeliminowanie ich używania na świecie w ciągu 25 lat.

Najciekawsze, że zaledwie trzy lata później, w 1964 roku, chemicy Rafael Mechoulam i Jechiel Gaoni z Instytutu Weizmanna w Izraelu wyizolowali główny składnik aktywny konopi, tetrahydrokannabinol, czyli THC. Okazało się, że to nowa klasa związków, strukturalnie różna od innych substancji, o realnym potencjale terapeutycznym.

A w 2013 roku Urugwaj jako pierwszy kraj zalegalizował sprzedaż, dystrybucję i uprawę konopi. W 2018 roku Kanada została drugim krajem na świecie, który zalegalizował marihuanę rekreacyjną.