Cannabis bij neurologische aandoeningen: epilepsie, MS en Parkinson, wat weten we echt?

In de neurologie heeft cannabis op twee fronten al een echte plek: er is een CBD-geneesmiddel goedgekeurd voor een paar zware vormen van epilepsie bij kinderen (het syndroom van Dravet en het Lennox-Gastautsyndroom), en een THC/CBD-spray (nabiximols) liet in klinische studies effect zien tegen spasticiteit bij multiple sclerose. Bij zenuwpijn, Parkinson en Alzheimer is het eerste onderzoek bemoedigend, maar daar is nog niks beslist.

Vooral twee stoffen uit de plant, cannabidiol (CBD) en tetrahydrocannabinol (THC), krijgen opnieuw veel aandacht omdat ze aanvallen zouden kunnen helpen beheersen bij mensen met refractaire epilepsie: patiënten bij wie de gewone medicijnen niet goed genoeg werken.

Daarnaast kijken onderzoekers ook naar ziektes als Parkinson, multiple sclerose en Alzheimer, en nog een paar andere.

Hieronder zetten we op een rij waar het onderzoek nu staat: wat het stevigst onderbouwd is, welke vragen nog openliggen en welke sporen er voor de toekomst zijn.

Behandeling van epilepsie met CBD: hoe ver zijn we?

Epilepsie is een neurologische aandoening die wereldwijd miljoenen mensen treft, en de behandeling blijft lastig. Veel patiënten hebben baat bij de gewone anti-epileptica, maar een flink deel, ongeveer 30 %, blijft aanvallen houden die hun leven flink in de weg zitten.

Als medicijnen niet aanslaan, heet dat farmacoresistente of therapieresistente epilepsie. Voor die groep is het zoeken naar andere, betere opties echt urgent.

Een van de sporen die het meest gevolgd worden, is cannabidiol (CBD), een stof uit de cannabisplant. CBD laat vooral veelbelovende resultaten zien bij de zwaarste vormen van epilepsie, zoals de epileptische encefalopathieën. Die beginnen vaak al in het eerste levensjaar, geven heftige en frequente aanvallen en remmen de neurologische ontwikkeling van het kind.

CBD bij andere vormen van epilepsie

Een kantelpunt in het onderzoek naar CBD en epilepsie was het syndroom van Dravet, een verwoestende vorm van epileptische encefalopathie.

Nadat artsen verbetering zagen bij patiënten die CBD kregen, volgden gerandomiseerde klinische studies die bevestigden dat het aantal aanvallen daalde. Dat leidde tot de goedkeuring van een CBD-geneesmiddel, in 2018 in de Verenigde Staten en in 2019 in Europa.

Vergelijkbare studies zijn gedaan bij het Lennox-Gastautsyndroom, een andere zware aandoening die kinderen en jongvolwassenen treft. Ook daar waren de resultaten bemoedigend, en het CBD-geneesmiddel werd ook voor die aandoening goedgekeurd.

CBD wordt daarnaast onderzocht bij andere vormen van epilepsie, zoals tubereuze sclerose, infantiele spasmen en het syndroom van Rett. Daar is het onderzoek minder ver, maar de eerste studies laten potentie zien.

Kort gezegd: CBD is een waardevol middel geworden bij zware epilepsie en geeft hoop aan patiënten bij wie de gewone behandelingen tekortschieten.

Hoe beter we begrijpen wat CBD in het zenuwstelsel doet, hoe groter de kans dat het voor meer mensen een optie wordt die met deze slopende ziekte leven.

Cannabis en chronische zenuwpijn: wat weten we?

Chronische neuropathische pijn, oftewel zenuwpijn, is een slopende aandoening waar behoorlijk wat mensen mee rondlopen. Je herkent hem aan typische klachten: tintelingen, een doof gevoel, branderigheid en schokken als stroomstootjes. Die kunnen lang aanhouden en reageren vaak slecht op de gewone behandelingen.

Zo’n pijn knaagt niet alleen aan je levenskwaliteit. Hij drukt ook op je humeur, je slaap en je concentratie, en dat merk je in alles wat je op een dag doet.

Anders dan pijn in je organen of in spieren en botten ontstaat zenuwpijn door directe schade aan het zenuwstelsel zelf. Die schade kan centraal zitten, in de hersenen en het ruggenmerg, of perifeer, bij de zenuwwortels of de zenuwen verderop in je lichaam. De oorzaken lopen uiteen, van een ongeluk tot stofwisselingsziektes als diabetes.

Hoe wordt zenuwpijn behandeld?

Chronische zenuwpijn behandelen is vaak lastig en vraagt meestal om een combinatie van aanpakken. Anti-epileptica en andere medicijnen worden veel gebruikt, maar hoe goed ze werken verschilt per persoon en soms is het effect beperkt.

Daar komt cannabidiol (CBD) in beeld als veelbelovende optie. Eerste studies wijzen erop dat CBD, samen met tetrahydrocannabinol (THC), zenuwpijn kan verlichten. Er is wel meer onderzoek nodig om dat te bevestigen en om uit te zoeken welke doseringen en toedieningsvormen het beste werken.

Multiple sclerose: cannabis tegen spasticiteit

Multiple sclerose (MS) is een chronische ontstekingsziekte van het zenuwstelsel die wereldwijd miljoenen mensen treft, met klachten als spasticiteit (stijve, gespannen spieren) en spierkrampen. De gewone behandeling bestaat vaak uit therapieën die die klachten onder controle houden en het dagelijks leven makkelijker maken.

In dat rijtje zijn cannabinoïden, vooral THC en CBD, een serieuze optie geworden tegen spasticiteit bij MS.

Klinische studies lieten zien dat de THC/CBD-mondspray (nabiximols) de spasticiteit en andere MS-klachten vermindert. Patiënten melden daarnaast ook minder zenuwpijn, minder blaasproblemen en verlichting van andere klachten die bij de ziekte horen.

Alzheimer en Parkinson: nieuwe sporen tegen hersenziektes

Neurodegeneratieve ziektes zoals Alzheimer en Parkinson zijn een flinke uitdaging voor de neurologie: ze worden langzaam erger en er is nog geen behandeling die ze geneest.

CBD wordt wel onderzocht als mogelijke beschermer van de hersencellen bij deze ziektes, omdat het oxidatieve stress zou kunnen temperen en zo misschien het afsterven van zenuwcellen kan afremmen.

Er zijn op dit gebied nog weinig klinische studies, maar de eerste resultaten zijn bemoedigend en wijzen erop dat CBD later een rol zou kunnen spelen in de behandeling van deze ziektes.

Hoe ziet de toekomst van cannabinoïden in de neurologie eruit?

De afgelopen decennia is de belangstelling voor cannabinoïden in de neurologie alleen maar gegroeid.

Van epilepsie tot neurodegeneratieve ziektes: cannabinoïden lijken een veelbelovende therapeutische optie, al is er nog veel onderzoek nodig om per aandoening goed te begrijpen hoe effectief en hoe veilig ze zijn.

Om verder te komen met behandelingen op basis van cannabinoïden moet de geneeskunde bouwen op wetenschappelijk bewijs en op samenwerking tussen verschillende specialismen, zodat patiënten de best mogelijke zorg krijgen. Voor jou betekent dat vooral: niet zelf gaan dokteren, maar het gesprek aangaan met je neuroloog.

Hoe beter we snappen wat cannabinoïden in het zenuwstelsel doen, hoe meer deuren er opengaan voor het behandelen van lastige neurologische ziektes en hoe meer we kunnen doen voor de levenskwaliteit van de mensen die ermee leven.