De psychoactieve effecten van wiet: wat THC, CBD en CBN met je hoofd doen

De psychoactieve effecten van wiet komen vooral van THC: euforie en ontspanning, een ander gevoel voor tijd en ruimte, een veranderde waarneming en een haperend kortetermijngeheugen. Hoe sterk je het voelt, hangt af van de soort, de hoeveelheid en de omgeving waarin je gebruikt. Cannabis wordt al eeuwen gebruikt om zijn psychoactieve en medicinale werking, en is de laatste decennia alleen maar populairder geworden.

Van euforie en ontspanning tot een vervormd besef van tijd en ruimte: die effecten kunnen diepe indruk maken op gebruikers en op wat ze beleven. Wie wil praten over wietgebruik, recreatief of medisch, moet eerst snappen wat het met je hoofd en je lijf doet.

Psychoactief en psychotroop: wat is het verschil?

In wetenschappelijk onderzoek naar cannabinoïden wordt vooral onderscheid gemaakt tussen THC, de psychoactieve stof bij uitstek, en CBD, de bekendste cannabinoïde waar je niet high van wordt.

THC beïnvloedt je stemming, je gevoeligheid en hoe je de werkelijkheid ervaart. Maar niet elke cannabinoïde die op het centrale zenuwstelsel (CZS) inwerkt, geeft je zo'n high als recreatieve wiet.

CBD is op zijn beurt psychoactief in die zin dat het je centrale zenuwstelsel kan beïnvloeden, zonder dat je er stoned van wordt.

Let op: in de farmacologie betekenen psychoactief en psychotroop meestal ongeveer hetzelfde, namelijk een stof die op je hersenen inwerkt en je mentale toestand verandert. Sommige cannabisbronnen maken een eigen onderscheid, en dat volgen we hier als praktische afspraak: een psychoactieve cannabinoïde werkt in op het CZS zonder je zintuiglijke waarneming te veranderen, terwijl een psychotrope cannabinoïde je waarneming wel verandert en je bedwelmt, zoals THC.

Psychoactief of psychotroop: wat je moet onthouden

Belangrijk om te weten: CBD en andere cannabinoïden kunnen je stemming en andere hersenprocessen beïnvloeden, maar ze geven niet de psychotrope effecten van THC. Daarom wordt CBD onderzocht en gebruikt bij aandoeningen zoals bepaalde vormen van epilepsie, en bestudeerd bij parkinson, zonder de bijwerkingen van THC.

Kort samengevat: THC en een paar andere cannabinoïden, zoals THCV en CBN, worden in deze indeling als psychotroop gezien omdat ze bedwelmen, terwijl CBD therapeutisch interessant lijkt zonder dat effect. Daarom noemen veel bronnen CBD niet-psychoactief, terwijl het strikt genomen wel op je hersenen inwerkt: je wordt er alleen niet high van.

Wat cannabinoïden doen met je centrale zenuwstelsel

Endocannabinoïde receptoren en hoe ze werken

Het endocannabinoïde systeem (ECS) bestaat uit endocannabinoïde receptoren, cannabinoïden die je lichaam zelf maakt (endocannabinoïden) en enzymen die die stoffen aanmaken en afbreken. Toen het ontdekt werd, wisten we er nog weinig van en was er een fel debat over medicinaal gebruik van cannabis en over het risico op misbruik en afhankelijkheid.

Recent onderzoek is veel dieper ingegaan op de belangrijkste stoffen in cannabis, hun eigenschappen en hoe ze via het endocannabinoïde systeem werken. Vooral opvallend: het vermogen van dit systeem om het immuunsysteem binnen het zenuwstelsel bij te sturen.

De best onderzochte receptoren zijn CB1 en CB2. Die zijn gekoppeld aan G-eiwitten (het zijn zogeheten G-eiwitgekoppelde receptoren) en regelen een breed scala aan lichamelijke reacties, waaronder hormonale reacties, de werking van neurotransmitters en reacties op prikkels uit de omgeving.

THC als psychoactieve en medicinale stof

THC geldt als de belangrijkste psychoactieve stof in cannabis en oefent de meeste van zijn medicinale effecten uit via de receptoren CB1 en CB2. Die receptoren lopen zeven keer door het celmembraan, zijn gekoppeld aan remmende G-eiwitten en sturen signaalroutes aan, onder meer via adenylaatcyclase, cAMP en MAP-kinasen, die ook de calciumhuishouding in de cel beïnvloeden.

Wat CB1 en CB2 precies doen

De CB1-receptor zit volop in het centrale zenuwstelsel en in andere orgaansystemen. Hij speelt een rol bij pijn, stress, vetstofwisseling en het immuunsysteem, en volgens recent onderzoek is hij de sleutel tot de psychotrope effecten van THC.

De CB2-receptor heeft daarentegen vooral met het immuunsysteem te maken en zit op afweercellen, waaronder de microglia in het zenuwstelsel. In het CZS komt hij wel veel minder voor dan CB1.

Andere receptoren en wisselwerkingen

Behalve aan CB1 en CB2 kunnen cannabinoïden zich ook binden aan andere receptoren, zoals GPR55. Volgens sommige studies hangt de activering daarvan af van de dosis THC (activerend bij lage doses, remmend bij hoge), en hij wordt beïnvloed door CBD, door bepaalde synthetische cannabinoïden en door lichaamseigen stoffen als anandamide (AEA) en 2-arachidonoylglycerol (2-AG). Anders dan CB1 en CB2 verhogen deze receptoren bij activering het calciumgehalte in de cel.

Kort gezegd: cannabinoïden hebben een flinke invloed op je centrale zenuwstelsel, via ingewikkelde wisselwerkingen met het endocannabinoïde systeem en zijn verschillende receptoren. Verder onderzoek moet uitwijzen hoe die wisselwerkingen therapeutisch te benutten zijn bij allerlei aandoeningen.

De effecten van wiet: voordelen en risico's

Wat bekend is over de psychische effecten van delta-9-THC

Delta-9-THC, de belangrijkste psychoactieve stof in cannabis, geeft dezelfde psychische veranderingen als blowen zelf. Delta-8-tetrahydrocannabinol is iets minder sterk, maar kan, in de kleine hoeveelheden waarin het in de plant zit, bijdragen aan de high.

Cannabinol (CBN) geeft volgens dat onderzoek via de mond, zelfs in hoge doses, geen merkbare lichamelijke veranderingen, maar kan via een infuus wel psychotrope effecten geven die op die van cannabis lijken.

Cannabidiol (CBD) en andere cannabinoïden

Cannabidiol (CBD) geldt, via de mond of via een infuus en zelfs in doses die veel hoger zijn dan de werkzame dosis delta-9-THC als psychotroop inactief: je wordt er niet high van.

Studies bij apen en andere dieren lieten zien dat cannabinoïden als delta-8-THC en CBN minder sterk zijn dan delta-9-THC, terwijl CBD geen noemenswaardige psychotrope effecten heeft.

Psychotrope effecten in dierstudies

Proeven bij resusapen, doodshoofdaapjes en honden hebben laten zien dat verschillende cannabinoïden gedragsveranderingen kunnen geven die vergelijkbaar zijn met wat psychofarmacologisch onderzoek bij mensen ziet.

Denk aan stimulering van de dopamineroute in het limbisch systeem, lachen, een veranderd zicht, voorwerpen die groter of kleiner lijken, een ander tijdsbesef en een slechter kortetermijngeheugen, om er maar een paar te noemen.

Waarom de effecten zo verschillen

De psychotrope effecten van cannabinoïden verschillen enorm en hangen sterk af van de sociale omgeving en de setting. Ze kunnen je stemming, je zicht en ruimtelijk inzicht, je geheugen en je selectieve aandacht beïnvloeden. Omdat die effecten met golven komen, kan je gevoel voor tijd en ruimte op en neer gaan.

Waar je op moet letten bij studies over cannabis

Resultaten van onderzoek naar cannabis zijn om een paar redenen lastig te interpreteren: er zitten heel veel verschillende stoffen in de plant, de chemische samenstelling verandert door verwerking en bewaren, en cannabinoïden werken samen met andere stoffen uit de plant.

Kort samengevat: psychotrope cannabinoïden als delta-9-THC en CBN hebben duidelijke effecten op gedrag en waarneming, en die worden door allerlei factoren beïnvloed waar onderzoek en klinische toepassing rekening mee moeten houden.