Endokannabinoidy: konopie, które twój organizm robi sam

Endokannabinoidy to cząsteczki podobne do kannabinoidów z konopi, ale wytwarzane przez twój własny organizm, które przenoszą sygnały między komórkami nerwowymi. Napędzają układ endokannabinoidowy (ECS, od ang. endocannabinoid system), czyli sieć sygnałową, która moduluje pracę ośrodkowego układu nerwowego i pomaga utrzymać homeostazę. Homeostaza to stan równowagi, w którym wszystkie narządy działają jak trzeba, fizycznie, poznawczo i emocjonalnie.

Na układ endokannabinoidowy składają się trzy kluczowe elementy:

Endokannabinoidy: związki chemiczne, które przenoszą sygnały między komórkami nerwowymi (neuroprzekaźniki). Dwa główne, które dotąd zidentyfikowano, to:

Anandamid (AEA)

2-arachidonoiloglicerol (2-AG)

Receptory endokannabinoidowe: białka osadzone w błonie komórkowej, które wiążą endokannabinoidy i reagują, uruchamiając aktywność nerwową. Dwa główne to:

CB1-R

CB2-R

Recykling endokannabinoidów: enzymy w komórkach nerwowych rozkładają endokannabinoidy na części, które trafiają z powrotem do obiegu przy kolejnym przekazaniu sygnału. Dwa główne enzymy układu to:

Hydrolaza amidów kwasów tłuszczowych (FAAH), która rozkłada AEA

Lipaza monoacyloglicerolowa (MAGL), która rozkłada 2-AG

Skąd się wzięła nazwa „endokannabinoidy”?

Nazwa pochodzi od fitokannabinoidów („fito” znaczy „roślinny”), grupy substancji odkrytych najpierw w roślinie Cannabis sativa (marihuanie). „Endo” znaczy „wewnętrzny”: endokannabinoidy to związki podobne do tych z konopi, które organizm naturalnie wytwarza w komórkach nerwowych.

Dwa endokannabinoidy, AEA i 2-AG, zostały dobrze zbadane razem z ich funkcjami. Odkryto też kilka innych, ale ich rola w układzie wciąż nie jest jasna.

Jak uwalniają się endokannabinoidy?

W przeciwieństwie do innych neuroprzekaźników endokannabinoidy nie są magazynowane w komórkach nerwowych. Ich prekursory siedzą w cząsteczkach tłuszczu w błonie komórkowej, a organizm wytwarza je i uwalnia na żądanie, wtedy gdy potrzebny jest sygnał; dopiero one aktywują potem receptory.

Jakie są możliwe zastosowania lecznicze kannabinoidów?

Roślina Cannabis sativa zawiera setki związków. Dwa z nich, tetrahydrokannabinol (THC) i kannabidiol (CBD), działają na ten układ: THC wiąże się bezpośrednio z receptorami CB1-R i CB2-R, a CBD działa bardziej pośrednio. Oba są ciekawe medycznie, ale tylko THC daje fazę.

Konopie zawierają też inne, tzw. mniejsze kannabinoidy, które oddziałują z układem endokannabinoidowym, ale ich działanie jest dużo słabsze i występują w mniejszych stężeniach.

Leki mogą działać na ECS na dwa sposoby:

Agoniści receptorów kannabinoidowych: wiążą się z CB1-R i CB2-R i pobudzają ich aktywność (tak działa np. THC).

Antagoniści receptorów kannabinoidowych: te leki hamują aktywność receptorów kannabinoidowych.

Wśród możliwych zastosowań kannabinoidów, które się bada, są: leczenie bólu, nudności, kaszel, jaskra, choroby neurologiczne, choroba Parkinsona, stwardnienie rozsiane, drgawki i inne. 

Do czego służą endokannabinoidy?

Receptory endokannabinoidowe skupiają się głównie w mózgu, ale są też w tkankach nerwowych w całym ciele. Kiedy uraz, gorączka albo infekcja zaburzają homeostazę organizmu, układ endokannabinoidowy pomaga przywrócić homeostazę.

Układ endokannabinoidowy odgrywa ważną rolę w prawidłowej pracy takich układów jak:

Ośrodkowy układ nerwowy

Układ sercowo-naczyniowy

Układ pokarmowy

Układ rozrodczy

Układ kostny

Układ odpornościowy

Procesy metaboliczne

Układ endokannabinoidowy jest też ważnym pośrednikiem w regulacji:

Pamięci i uczenia się

Apetytu

Reakcji na stres

Odczuwania bólu

Nastroju

Snu

Stanów zapalnych

Funkcje układu endokannabinoidowego wciąż nie są jednak w pełni poznane. Trwają badania nad tym, co dokładnie robią endokannabinoidy i jak można by je wykorzystać w leczeniu. Jedno da się powiedzieć na pewno: endokannabinoidy i cały układ endokannabinoidowy są kluczowe dla samoregulacji wielu funkcji i reakcji organizmu.