Cannabis bij Crohn en colitis ulcerosa: wat zegt het onderzoek?

Kan cannabis helpen bij de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa? Dierstudies en een paar kleine onderzoeken bij mensen wijzen erop dat THC en CBD via het endocannabinoïde systeem de ontsteking in de darm kunnen beïnvloeden, en veel patiënten melden minder buikpijn en krampen. Een bewezen behandeling is het niet: de onderzoeken zijn klein en er is meer en groter onderzoek nodig.

De gewone behandeling van IBD (inflammatoire darmziekten, in het Nederlands ook wel chronische darmontstekingen) draait vaak om ontstekingsremmers en medicijnen die het afweersysteem onderdrukken, en die kunnen flinke bijwerkingen hebben. Daarom kijken onderzoekers en patiënten steeds vaker naar medicinale cannabis als mogelijke extra optie om de klachten van IBD onder controle te houden.

Wat zijn de klachten en oorzaken van IBD?

IBD speelt zich af in het spijsverteringskanaal, vooral in de dunne en de dikke darm. De bekendste klachten zijn chronische diarree, buikpijn en krampen, ongewild afvallen, vermoeidheid en koorts. Maar niet iedereen met IBD krijgt al die klachten.

Veelvoorkomende klachten bij IBD:

1. Chronische diarree: een van de meest voorkomende klachten, die lang kan aanhouden en je flink kan slopen.
2. Buikpijn en krampen: pijn in de buik die van mild tot heftig kan gaan.
3. Ongewild afvallen: doordat je darmen voedingsstoffen slecht opnemen en je minder trek hebt.
4. Vermoeidheid: een constant moe gevoel dat niet weggaat als je uitrust.
5. Koorts: in sommige gevallen kan IBD ook koorts geven.

Waardoor ontstaat IBD?

Waar IBD precies door komt, weet niemand, maar de meeste artsen zijn het erover eens dat erfelijkheid een grote rol speelt. Voeding en leefstijl zijn belangrijk om de klachten onder controle te houden, maar of ze de ziekte ook veroorzaken, daarover verschillen de meningen. IBD is een ontstekingsziekte, en dat wijst erop dat een ontregeld afweersysteem ook een oorzaak kan zijn.

Wat kan cannabis doen bij een chronische darmontsteking?

Volgens onderzoek kunnen de stoffen in cannabis, vooral THC en CBD, ontstekingsremmend werken. Ze werken samen met het endocannabinoïde systeem, dat sterk vertegenwoordigd is in de cellen van je afweersysteem en mee bepaalt hoe dat afweersysteem reageert. Sommige onderzoekers denken dat IBD te maken kan hebben met een ontregeld endocannabinoïde systeem, en dan wordt cannabis een mogelijke optie om te onderzoeken.

Het idee achter cannabis bij IBD is dus dat het de ontsteking kan dempen en de afweerreactie kan bijsturen. Die mogelijkheid wordt steeds vaker onderzocht, omdat sommige studies en klinische ervaringen er positieve resultaten bij zien.

Cannabinoïden van buiten en van binnen: hoe ze de darmontsteking beïnvloeden

Het endocannabinoïde systeem speelt een rol in het regelen van ontstekingen in de darm, dat blijkt uit flink wat onderzoek. Zowel de cannabinoïden die je lichaam zelf maakt (endogeen) als die van buitenaf komen, zoals uit de plant (exogeen), kunnen ontstekingen in maag en darmen beïnvloeden. Dat maakt cannabinoïden uit de plant interessant als mogelijke behandeling.

Onderzoek bij muizen: CB-receptoren en colitis

In een studie uit 2004 keken onderzoekers naar de rol van CB-receptoren bij muizen bij wie ze een colitis hadden opgewekt. Muizen zonder werkende CB1-receptor kregen een zwaardere ontsteking.

Muizen die een CB-antagonist kregen (een stof die de receptor blokkeert), lieten dezelfde klachten zien als muizen zonder die receptoren. Muizen die juist een CB-agonist kregen (een stof die de receptor activeert), waren beter beschermd tegen de opgewekte colitis. Bij muizen wijst dat erop dat een sterker endocannabinoïde signaal tijdens een colitis kan helpen.

Studie uit 2014: FAAH-remmers en colitis bij knaagdieren

In een andere studie bij knaagdieren, uit 2014, gaven onderzoekers de FAAH-remmer PF-3845 aan muizen met een colitis die was opgewekt met TNBS, een prikkelende stof. De FAAH-remmer dempte de colitis en werkte ontstekingsremmend, wat samenhing met veranderingen in de niveaus van bepaalde vetachtige signaalstoffen.

Ook MAGL-remmers lieten vergelijkbare positieve resultaten zien. FAAH is het enzym dat anandamide afbreekt, MAGL het enzym dat 2-AG afbreekt. Anandamide en 2-AG zijn allebei cannabinoïden die je lichaam zelf maakt.

En waar past CBD in dit verhaal?

Onderzoek wijst erop dat meer lichaamseigen cannabinoïden kunnen beschermen tegen colitis of de ziekte kunnen afremmen. Volgens sommige studies werkt CBD als FAAH-remmer: een voorbeeld van hoe een cannabinoïde uit de plant het endocannabinoïde systeem kan bijsturen in een gewenste richting.

Conclusie

Wetenschappelijk onderzoek wijst op een verband tussen het endocannabinoïde systeem en ontstekingen in maag en darmen. De studies hierboven laten zien dat het bijsturen van dat systeem met lichaamseigen en plantaardige cannabinoïden nieuwe wegen zou kunnen openen voor de behandeling van IBD. Dat onderstreept het mogelijke medische nut van cannabis op dit gebied, al gaat het voor een groot deel nog om dierproeven.

Klinisch onderzoek naar cannabis en IBD: wat weten we bij mensen?

Cannabis wordt al eeuwen als medicijn gebruikt. Een van de eerste toepassingen in Europa was tegen buikpijn bij cholera, dankzij de arts William Brooke O’Shaughnessy, die het vanuit India meenam.

Na een verbod van bijna honderd jaar begint de moderne wetenschap de oude waarnemingen in te halen. Er komt steeds meer onderzoek dat erop wijst dat cannabis bepaalde klachten van IBD kan verlichten.

Hoeveel IBD-patiënten gebruiken cannabis?

In een vragenlijst onder 292 IBD-patiënten zei bijna 52% ooit cannabis te hebben gebruikt om hun klachten onder controle te houden. Van hen gebruikte 16,4% het specifiek tegen medische klachten, vooral buikpijn. Een flink deel van de patiënten gaat dus op eigen houtje met cannabis aan de slag om zich beter te voelen.

In een ander cohortonderzoek werden 313 IBD-patiënten ondervraagd. Daarvan gebruikte 17,6% cannabis om de klachten van hun ziekte te verlichten.

De gebruikers meldden duidelijke verbetering bij buikpijn (83,9%), buikkrampen (76,8%), gewrichtspijn (48,2%) en diarree (28,6%). Maar het onderzoek zag ook een groter risico op een operatie bij mensen die zes maanden of langer cannabis gebruikten.

Observationeel onderzoek en klinische trials

In een observationele studie, gepubliceerd in het tijdschrift van de Israëlische Medische Associatie, werden 30 patiënten met de ziekte van Crohn, een vorm van IBD, gevolgd. Bij 21 van hen gingen de klachten na behandeling met cannabis duidelijk vooruit, en ze hadden ook flink minder andere medicijnen nodig. Anders dan in het cohortonderzoek zagen de onderzoekers hier juist minder operaties bij de cannabisgebruikers.

In 2013 verscheen in het vakblad Clinical Gastroenterology and Hepatology een gerandomiseerde, placebogecontroleerde trial: de eerste in zijn soort over het effect van THC bij patiënten met de ziekte van Crohn.

Er deden 21 patiënten mee bij wie de gewone behandelingen, zoals corticosteroïden, immunomodulatoren of anti-TNF-α-medicijnen, niet hadden gewerkt. De cannabisgroep rookte twee keer per dag een joint met elk 115 mg THC, de placebogroep kreeg cannabisbloemen zonder THC.

Wat kwam eruit?

In de cannabisgroep kwamen 5 van de 11 deelnemers in volledige remissie (geen actieve ziekte meer), tegenover 1 van de 10 in de placebogroep. Daarnaast konden drie patiënten uit de cannabisgroep minder corticosteroïden gaan gebruiken. Die resultaten wijzen op een mogelijk nut van THC bij de ziekte van Crohn, maar de onderzoekers benadrukken dat er studies met veel grotere groepen nodig zijn om dit te bevestigen.

Conclusie

Steeds meer onderzoek wijst erop dat cannabis bepaalde klachten van IBD kan verlichten. Toch zijn de eerste studies vooral veelbelovend, niet beslissend: er is meer onderzoek nodig om echt te begrijpen wat cannabis bij IBD kan doen, en om veilige en werkzame richtlijnen op te stellen. Heb je Crohn of colitis ulcerosa, stop dan niet zomaar met je medicijnen en overleg eerst met je MDL-arts.