Wat zegt de VN over het legaliseren van wiet? De historische stemming van 2020

De VN legaliseert wiet niet en vraagt geen enkel land om dat te doen. Maar op 2 december 2020 erkende ze wel de medische waarde van cannabis, door de plant en de hars van lijst IV van het Enkelvoudig Verdrag van 1961 te halen, de lijst voor de gevaarlijkste stoffen. Cannabis blijft internationaal gecontroleerd op lijst I. De legalisering van wiet is wereldwijd een heet hangijzer, en wat de Verenigde Naties (VN) vinden weegt zwaar: door de jaren heen keek de VN ernaar vanuit volksgezondheid, mensenrechten en de strijd tegen internationale drugshandel.

Het standpunt van de VN is in de loop der tijd veranderd, mee met de opvattingen en het beleid van de lidstaten. Van de eerste drugsverdragen in de twintigste eeuw tot de recentere discussies koos de organisatie voor strikte controle en regulering, om misbruik en illegale handel in verdovende middelen, wiet inbegrepen, tegen te gaan.

Na lang wachten een stap richting erkenning

In januari 2019 maakte de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) zes belangrijke aanbevelingen bekend over cannabis en de plek ervan in de drugsverdragen van de VN. Die voorstellen waren een flinke stap in het herzien van het wereldwijde cannabisbeleid.

De stemming en het verzoek om meer tijd

De VN-Commissie voor Verdovende Middelen zou oorspronkelijk in maart van dat jaar over de voorstellen stemmen. Maar volgens verschillende persberichten vroegen veel landen om meer tijd om te bekijken of ze het schrappen van cannabis als verdovend middel wilden steunen, en om hun standpunt scherper te krijgen.

Dat uitstel liet zien hoe ingewikkeld en omstreden het onderwerp internationaal ligt.

Wat de WHO aanbeval

Een van de aanbevelingen van de WHO was dat cannabidiol (CBD) met 0,2% of minder tetrahydrocannabinol (THC, de psychoactieve stof) niet onder internationale controle zou moeten vallen. De lidstaten wezen die aanbeveling toch af, om verschillende redenen.

Sommige landen voerden aan dat CBD op dat moment al niet onder internationale controle viel, en dat er dus geen extra stap nodig was. CBD is de laatste jaren een vaste waarde geworden in de wellnesswereld en heeft een industrie van miljarden dollars op gang gebracht.

Medicinale en recreatieve cannabis in opmars

Ten tijde van de stemming hadden meer dan 50 landen een programma voor medicinale cannabis. Canada, Uruguay en 15 Amerikaanse staten hadden recreatief gebruik gelegaliseerd, en Mexico en Luxemburg onderzochten die mogelijkheid ook. Een duidelijke trend richting acceptatie en regulering van cannabis wereldwijd.

Verschillende standpunten

Na de stemming wilden sommige landen hun stem toelichten. Ecuador steunde alle aanbevelingen van de WHO en drong erop aan dat productie, verkoop en gebruik van cannabis een regelgevend kader krijgen dat goede praktijken, kwaliteit, innovatie en de ontwikkeling van onderzoek garandeert.

De Verenigde Staten stemden juist voor het schrappen van cannabis van lijst IV van het Enkelvoudig Verdrag, maar wilden het wel op lijst I houden. Volgens de VS past dat bij de wetenschap: er is weliswaar een veilige en effectieve behandeling op basis van cannabis ontwikkeld, maar cannabis zelf blijft volgens hen grote risico's voor de volksgezondheid opleveren, die onder de internationale drugsverdragen gecontroleerd moeten blijven.

De tegenstemmers

Landen als Chili, tegen decriminalisering, wezen erop dat er volgens hen een direct verband is tussen cannabisgebruik en een grotere kans op onder meer depressie, cognitieve achteruitgang, angst en psychotische klachten.

Ook Japan uitte zijn zorgen: niet-medisch gebruik van de plant zou volgens het land kunnen leiden tot negatieve gevolgen voor de samenleving en de gezondheid, vooral bij jongeren.

De VN en cannabis: een historische ommezwaai

Na 60 jaar afwijzing, drie jaar wetenschappelijke beoordeling door de WHO en twee jaar diplomatiek overleg erkende de VN op 2 december 2020 de medische eigenschappen van cannabis en cannabishars. Ze werden van lijst IV van het Enkelvoudig Verdrag van 1961 gehaald, een lijst die bedoeld is voor de schadelijkste stoffen.

Wat het betekent voor Latijns-Amerika

Voor de grootste producenten in Amerika, zoals Mexico en Paraguay, kan deze stap een enorme kans zijn om juridische, wetenschappelijke en industriële veranderingen in gang te zetten.

Het besluit opent de deur voor nieuwe mogelijkheden in medisch onderzoek en in de cannabisindustrie, en geeft een gunstiger kader voor het ontwikkelen en verkopen van producten op basis van cannabis.

Een overwinning voor de wetenschap

Volgens Kenzi Riboulet-Zemouli, onderzoeker op dit gebied, was het fenomenaal nieuws voor miljoenen patiënten wereldwijd en een historische overwinning van de wetenschap op de politiek. Dat zei hij op de dag van de stemming in een verklaring op de website van zijn organisatie (FAAAT think & do tank). Zijn woorden onderstrepen hoe belangrijk het is om drugsbeleid te baseren op wetenschappelijk bewijs, en niet op vooroordelen of politieke agenda's.

De oude doctrine van de VN

De lijn die de VN voor cannabis aanhield, was volgens de expert een overblijfsel van de meest extreme internationale drugswetten, geërfd van de moraal van de jaren 50.

Die lijn hing volgens Riboulet-Zemouli samen met racisme, onverdraagzaamheid en gebrek aan respect voor inheemse volken en culturen, het kenmerk van het koloniale tijdperk. De stap weegt nog zwaarder als je bedenkt dat cannabis volgens hem op lijst IV terechtkwam zonder dat er ooit een wetenschappelijke beoordeling aan te pas was gekomen.

Met dit besluit, zei de Frans-Algerijnse onderzoeker op de dag van de stemming vanuit Barcelona, maakt de VN een einde aan 60 jaar ontkenning van wat gedocumenteerd is als een van de oudste geneeskrachtige planten die de mens heeft gedomesticeerd. Een uitspraak die laat zien hoe lang cannabis al als medicinale plant wordt gebruikt en wat het therapeutisch nog kan betekenen.

Deze koerswijziging van de VN is een belangrijke stap richting wereldwijde erkenning van de medische eigenschappen van cannabis, en een mijlpaal in de geschiedenis van het internationale drugsbeleid.

Conclusie

Dat de VN de medische eigenschappen van cannabis erkent en de plant van lijst IV van het Enkelvoudig Verdrag van 1961 heeft gehaald, is een mijlpaal. Legaal is wiet daarmee nog niet: elk land, ook Nederland en België, houdt zijn eigen regels. En met zoveel verschillende meningen en zo'n ingewikkeld onderwerp gaat het debat over de regulering van cannabis de komende jaren gewoon door.