Wat doen cannabinoïden in je lichaam? Receptoren, soorten en effecten

Cannabinoïden zijn chemische stoffen die inhaken op de receptoren van je endocannabinoïdesysteem, een netwerk dat je lichaam helpt om onder meer je stemming, eetlust, pijn en geheugen te regelen.

Dat systeem bestaat uit receptoren, endocannabinoïden (cannabinoïden die je lichaam zelf maakt) en enzymen die die stoffen aanmaken en weer afbreken.

Door vooral aan de receptoren CB1 en CB2 te binden, kunnen cannabinoïden allerlei lichaamsfuncties beïnvloeden, van stemming en eetlust tot pijn en geheugen. Ze kunnen endogeen zijn, dus door je lichaam zelf gemaakt, zoals anandamide, of exogeen, van buitenaf, uit planten zoals cannabis.

Die wisselwerking met het endocannabinoïdesysteem kan medicinale en recreatieve effecten hebben, afhankelijk van welke cannabinoïde het is en hoe je hem gebruikt.

De drie soorten cannabinoïden

Wat zijn cannabinoïden?

Cannabinoïden zijn stoffen die binden aan de cannabinoïdereceptoren in je lichaam en hersenen, en effecten geven die lijken op die van de plant Cannabis sativa L.

Je kunt ze indelen naar herkomst en structuur, en elk type heeft zijn eigen rol in het endocannabinoïdesysteem.

Fytocannabinoïden

Wat ze zijn en waar ze in zitten

Fytocannabinoïden zijn verbindingen met 21 koolstofatomen die je vooral vindt in Cannabis sativa L. Tot nu toe zijn er meer dan 100 ontdekt, als je de zure en neutrale vormen, analogen en afbraakproducten meetelt. De plant maakt ze aan in hun zure vorm, die niet psychoactief is, zoals Δ9-THCA, CBDA, CBGA en CBCA.

Hoe ze actief worden

Tijdens het drogen en fermenteren van de toppen wordt een deel van de zure vormen gedecarboxyleerd en omgezet in de actieve, neutrale vorm: Δ9-THC, CBD, CBG en CBC. Warmte versnelt dat: als je wiet rookt of erin kookt, worden de zure vormen omgezet in neutrale.

Zo decarboxyleer je in de oven

Voor een kleine hoeveelheid plantmateriaal zet je de oven op 120 °C, minstens 20 minuten. Wiet in boter of olie koken zet het proces ook in gang, als je het maar lang genoeg doet. Belangrijk: Δ9-THC in de neutrale vorm is de belangrijkste veroorzaker van de high, terwijl de zure vorm, Δ9-THCA, niet psychoactief is.

Endocannabinoïden

Wat je lichaam zelf maakt, en waarvoor

Endocannabinoïden zijn stoffen die mensen en dieren zelf aanmaken en die aan cannabinoïdereceptoren binden. Ze horen bij het endocannabinoïdesysteem, dat een hoop processen regelt, zoals het bijsturen van neurotransmitters en de pijnwaarneming, en functies van hart en bloedvaten, spijsvertering en lever.

De twee belangrijkste endocannabinoïden

De twee belangrijkste zijn anandamide (N-arachidonoylethanolamine, AEA) en 2-arachidonoylglycerol (2-AG). Ze werken als natuurlijke sleutels voor de receptoren CB1 en CB2, die ze activeren. De CB1-receptor zit vooral in het centrale zenuwstelsel en hangt samen met de psychoactieve effecten; de CB2-receptor zit in het immuunsysteem en speelt een rol bij het bijsturen van de afweer.

Synthetische cannabinoïden

Uit het lab, gebruikt in de geneeskunde

Synthetische cannabinoïden worden in het lab gemaakt en kunnen lijken op fyto- en endocannabinoïden, of er juist helemaal niet op lijken. Een voorbeeld is dronabinol (synthetisch Δ9-THC), het werkzame bestanddeel van MARINOL®, dat wordt gebruikt tegen misselijkheid, braken, gebrek aan eetlust en gewichtsverlies. Een ander voorbeeld is nabilon, het werkzame bestanddeel van CESAMET®, dat wordt ingezet tegen misselijkheid en braken door chemotherapie.

Synthetische cannabinoïden in „Spice”

De laatste jaren zijn synthetische cannabinoïden zoals JWH-018 en JWH-073 opgedoken in producten die het effect van wiet moeten nadoen, bekend als „Spice”.

Ze bleken sterker te werken dan fytocannabinoïden en vaker angst en paniek te geven. Oorspronkelijk zijn ze ontworpen voor wetenschappelijk onderzoek, en ze zijn nooit door de klinische tests gegaan die moeten aantonen dat ze veilig zijn voor mensen.

Kort samengevat

Of het nu fyto-, endo- of synthetische cannabinoïden zijn: ze werken op verschillende manieren in op het endocannabinoïdesysteem en geven zo een hele reeks lichamelijke en medicinale effecten.

Wie die wisselwerking en de verschillende soorten snapt, kan de mogelijke voordelen beter benutten en de risico’s klein houden.

Wat doen cannabinoïden met je lichaam?

Δ9-THC en zijn synthetische varianten verstoren het natuurlijke evenwicht van de endocannabinoïden, en dat zet een reeks flinke reacties in je lichaam in gang.

Effect op je brein en je hoofd

Op cognitief vlak is beschreven dat cannabinoïden de motorische coördinatie, het inschatten van tijd en het associatief leren verminderen. Ze veranderen ook de cognitieve en auditieve waarneming, omdat de kleine hersenen vol receptoren zitten en hun werking erdoor verstoord raakt.

Psychologisch spreken de onderzoeken elkaar tegen: sommige wijzen erop dat langdurig gebruik het risico op psychoses en angst kan verhogen, andere suggereren het tegenovergestelde.

Effect op de afweer en onderzoek naar kanker

Recent onderzoek in diermodellen suggereert dat Δ9-THC en CBD mogelijk eigenschappen tegen kanker hebben, iets wat bij mensen nog niet is aangetoond. In die modellen kunnen ze de geprogrammeerde celdood (apoptose) van kankercellen bevorderen, de aanmaak van bloedvaten die de tumor voeden (angiogenese) remmen en de verspreiding van cellen afremmen, mogelijk doordat er meer reactieve zuurstofdeeltjes worden aangemaakt.

Cannabinoïden en hiv/aids: wat de eerste onderzoeken zeggen

Voorlopige onderzoeken suggereren dat cannabinoïden het lichaam mogelijk helpen de virale lading van hiv beter onder controle te houden en de overleving te verlengen. Dat zijn aanwijzingen, geen vaststaande resultaten.

Effect op hart en spijsvertering

Op hart en bloedvaten kunnen cannabinoïden een snelle hartslag en een hogere bloeddruk geven, en bij hoge doses juist een lage bloeddruk, een trage hartslag en verwijding van de kransslagaders. Ze remmen ook de beweging van de maag en beschermen mogelijk het slijmvlies van maag en darmen.

Effect op hormonen en longen

In het hormoonstelsel kunnen cannabinoïden de aanmaak van adrenaline en noradrenaline verlagen, met gevolgen voor de stress-as (hypothalamus, hypofyse en bijnieren) en voor de hormonen rond de voortplanting.

Wat de ademhaling betreft: eenmalig gebruik verwijdt de luchtwegen, maar langdurig roken kan leiden tot luchtwegproblemen zoals acute en chronische bronchitis, en tot veranderingen in het slijmvlies van de luchtwegen en in de afweercellen van de longblaasjes.

Wat je moet onthouden

Cannabinoïden, en dan vooral Δ9-THC en zijn varianten, hebben een hele reeks effecten op je lichaam: van je denken en je gemoed tot je afweer, hart en bloedvaten, spijsvertering, hormonen en ademhaling. Wie die effecten kent, kan de risico’s en de mogelijke voordelen van gebruik beter tegen elkaar afwegen.