Endocannabinoïden: de cannabinoïden die je lichaam zelf maakt

Endocannabinoïden zijn stofjes die lijken op de cannabinoïden uit wiet, maar die je lichaam zelf aanmaakt om signalen tussen zenuwcellen door te geven. Ze laten het endocannabinoïdesysteem (ECS) draaien, een signaalnetwerk dat het centrale zenuwstelsel bijstuurt en helpt de homeostase te bewaren. Homeostase is de toestand van evenwicht waarin al je organen goed werken, lichamelijk, mentaal en emotioneel.

Het endocannabinoïdesysteem bestaat uit drie belangrijke onderdelen:

Endocannabinoïden: chemische stoffen die signalen van de ene zenuwcel naar de andere brengen (neurotransmitters). De twee belangrijkste die tot nu toe bekend zijn:

Anandamide (AEA)

2-arachidonoylglycerol (2-AG)

Endocannabinoïdereceptoren: eiwitten in het celmembraan die endocannabinoïden opvangen en daarop reageren door zenuwactiviteit op gang te brengen. De twee belangrijkste:

CB1-R

CB2-R

Recycling van endocannabinoïden: enzymen in de zenuwcellen breken endocannabinoïden af tot bouwstenen, die weer gebruikt worden voor het volgende signaal. De twee belangrijkste enzymen in het systeem:

Vetzuuramidehydrolase (FAAH), dat AEA afbreekt

Monoacylglycerollipase (MAGL), dat 2-AG afbreekt

Waar komt de naam endocannabinoïde vandaan?

Het woord endocannabinoïde is afgeleid van fytocannabinoïden ('fyto' betekent 'uit planten'), een groep stoffen die voor het eerst werd ontdekt in de plant Cannabis sativa. 'Endo' betekent 'van binnenuit': endocannabinoïden zijn stoffen die lijken op die uit cannabis en die je lichaam zelf aanmaakt in de zenuwcellen.

Twee endocannabinoïden, AEA en 2-AG, en hun functies zijn uitgebreid onderzocht. Er zijn er nog een paar ontdekt, maar welke rol die precies spelen in het systeem, is nog niet duidelijk.

Hoe komen endocannabinoïden vrij?

Anders dan andere neurotransmitters worden endocannabinoïden niet opgeslagen in de zenuwcellen. Hun voorlopers zitten in de vetmoleculen van het celmembraan, en het lichaam maakt ze aan en laat ze vrij op het moment dat het signaal nodig is: daarna zijn zij het die de receptoren activeren.

Waarvoor worden cannabinoïden medisch onderzocht?

De plant Cannabis sativa bevat honderden stoffen. Twee daarvan, tetrahydrocannabinol (THC) en cannabidiol (CBD), werken in op dit systeem: THC bindt zich direct aan de receptoren CB1-R en CB2-R, terwijl CBD meer via een omweg werkt. Allebei zijn ze medisch interessant, maar alleen van THC word je high.

De plant bevat ook andere, zogeheten minder bekende cannabinoïden die op het endocannabinoïdesysteem inwerken, maar hun effect is veel zwakker en ze zitten er in kleinere hoeveelheden in.

Medicijnen kunnen op twee manieren op het ECS inwerken:

Agonisten van cannabinoïdereceptoren: deze stoffen binden zich aan CB1-R en CB2-R en zetten ze aan (zoals THC).

Antagonisten van cannabinoïdereceptoren: deze medicijnen worden gebruikt om de activiteit van de receptoren af te remmen.

Mogelijke toepassingen die worden onderzocht: pijn, misselijkheid, hoesten, glaucoom, neurologische aandoeningen, de ziekte van Parkinson, multiple sclerose, epileptische aanvallen en meer. 

Wat doen endocannabinoïden in je lichaam?

Endocannabinoïdereceptoren zitten vooral in de hersenen, maar je vindt ze ook in zenuwweefsel door je hele lichaam. Als een verwonding, koorts of infectie de homeostase van je lichaam verstoort, helpt het endocannabinoïdesysteem om de homeostase te herstellen.

Het endocannabinoïdesysteem speelt een belangrijke rol in het normaal functioneren van onder meer:

Het centrale zenuwstelsel

Hart en bloedvaten

Het spijsverteringsstelsel

Het voortplantingssysteem

Het skelet

Het immuunsysteem

De stofwisseling

Het endocannabinoïdesysteem is ook een belangrijke regelaar van:

Geheugen en leren

Eetlust

De reactie op stress

Pijngevoel

Stemming

Slaap

Ontstekingen

Toch begrijpen we het endocannabinoïdesysteem nog lang niet helemaal. Er loopt nog volop onderzoek naar alle functies van endocannabinoïden en hun mogelijke medische toepassingen. Wat we wel kunnen zeggen: endocannabinoïden en het endocannabinoïdesysteem zijn cruciaal voor hoe je lichaam allerlei functies en reacties zelf regelt.