Fytocannabinoïden: wat zijn het en wat is het verschil met endocannabinoïden?

Fytocannabinoïden: wat zijn het?

Fytocannabinoïden zijn de cannabinoïden die de cannabisplant zelf maakt, met THC en CBD als bekendste voorbeelden. De simpelste definitie: elke cannabinoïde die in de trichomen van een cannabisplant wordt aangemaakt. Als je ze binnenkrijgt, werken ze in op receptoren in je lichaam, met psychoactieve en mogelijk therapeutische effecten als gevolg. Niet alleen planten maar ook dieren maken cannabinoïden. De cannabinoïden die je eigen lichaam (en dat van andere zoogdieren) aanmaakt, heten endocannabinoïden.

Cannabinoïden zijn vetoplosbare moleculen die inwerken op het endocannabinoïdesysteem (ECS) van je lichaam. Fytocannabinoïden, of exogene cannabinoïden, zijn plantaardige cannabinoïden die worden gemaakt door de klierharen (trichomen) op het oppervlak van de Cannabis sativa-plant. Die trichomen maken alle stoffen waar het je bij cannabis om te doen is. Er zijn meer dan 100 cannabinoïden in de plant gevonden, maar alleen de bekendste zijn echt goed onderzocht: delta-9-tetrahydrocannabinol (THC) en cannabidiol (CBD).

De term cannabinoïde slaat op een brede groep chemische stoffen die door veel verschillende organismen worden gemaakt. In grote lijnen helpen ze een hele reeks biologische functies te regelen en in balans te houden.

De wereld van de cannabinoïden kun je grofweg in twee groepen verdelen: fytocannabinoïden en endocannabinoïden. Het verschil is simpel. Fytocannabinoïden worden door planten gemaakt, endocannabinoïden door zoogdieren.

Endogene cannabinoïden, of endocannabinoïden, maakt je lichaam zelf. Elke functie in je lichaam heeft een bepaalde balans nodig om optimaal te werken. Die balans heet homeostase. Endocannabinoïden spelen een belangrijke rol bij overleven, omdat ze je lichaam helpen die homeostase te bewaren. Omdat je lichaam al cannabinoïde moleculen gebruikt om allerlei functies te regelen, heb je van nature veel aangrijpingspunten die de cannabisplant kan activeren.

Chemisch gezien verschillen endocannabinoïden en fytocannabinoïden wel van elkaar, maar allebei activeren ze het ECS door zich aan cannabinoïde receptoren te binden. Endocannabinoïden zorgen voor een homeostatisch effect: ze brengen je lichaam terug naar een gezonde balans.

Fytocannabinoïden kunnen duidelijker merkbare medicinale effecten geven, en volgens sommige onderzoekers kunnen ze mogelijk helpen een eventueel tekort aan endocannabinoïden op te vangen. Fytocannabinoïden kunnen je ook high maken, iets wat endocannabinoïden in hun eentje niet doen.

Je lichaam maakt cannabinoïden om te overleven, via het bewaren van de homeostase. De cannabisplant maakt ook cannabinoïden om te overleven, maar als veel directere reactie op druk van buitenaf. De fytocannabinoïden uit de trichomen bedekken het oppervlak van de plant als verdediging tegen gevaren uit de omgeving, zoals insecten en ruwe weersomstandigheden.

Hoe maakt de cannabisplant fytocannabinoïden?

Cannabinoïden ontstaan via biosynthese: enzymen zetten een reeks chemische reacties in gang die van eenvoudige moleculen complexe moleculen maken. De enzymen achter de bekendste cannabinoïden zijn CBDA-synthase, CBCA-synthase en THCA-synthase. Die maken cannabidiolzuur (CBDA), cannabichromeenzuur (CBCA) en tetrahydrocannabinolzuur (THCA). Ze gebruiken daarvoor de centrale voorlopers cannabigerovarinezuur (CBGVA) en cannabigerolzuur (CBGA), en zetten die om in de zure cannabinoïden CBDA, CBCA en THCA (uit CBGVA ontstaan strikt genomen de varin-varianten, zoals THCVA en CBDVA).

Die cannabinoïden kunnen daarna nog veranderen door decarboxylatie. Als een stof gedecarboxyleerd wordt, verliest hij een carboxylgroep en komt er koolstofdioxide vrij, door warmte of door langdurige blootstelling aan omgevingsstress. THCA en CBDA worden zo respectievelijk THC en CBD, en pas dan wordt THC bedwelmend (CBD niet). THC, CBD en andere neutrale cannabinoïden kunnen door oxidatie of blootstelling aan zuurstof verder worden afgebroken tot weer andere cannabinoïden. CBD kan bijvoorbeeld oxideren tot cannabielsoïne (CBE) en cannabidinodiol (CBND).

Het ECS helpt je lichaam in balans te blijven via drie hoofdonderdelen: de "boodschapper"-moleculen die je lichaam zelf maakt, de receptoren waaraan die moleculen binden en de enzymen die ze weer afbreken. Pijn, stress, eetlust, energiehuishouding, hart en bloedvaten, beloning en motivatie, voortplanting en slaap zijn maar een paar van de functies waar het endocannabinoïdesysteem invloed op heeft.

Cannabinoïde receptoren vallen in twee groepen: CB1 en CB2. CB1-receptoren zitten vooral in het centrale zenuwstelsel, waar ze een groot aantal hersenfuncties regelen. Het is zelfs het meest voorkomende eiwit van zijn soort in de hersenen. De belangrijkste taak van de CB1-receptor is regelen wanneer en hoe vaak andere neurotransmitters vrijkomen, zoals serotonine, dopamine en glutamaat. CB2-receptoren zitten vooral op immuuncellen, die via je bloed door je hele lichaam en je hersenen circuleren. Ze komen ook voor op zenuwcellen in een paar specifieke hersengebieden. CB2-receptoren sturen afweerreacties aan, waaronder pijn en ontsteking. Fytocannabinoïden werken in op het ECS via deze receptoren (THC bindt er rechtstreeks aan, CBD werkt vooral indirect), waarna je lichaam met een regelende reactie antwoordt.

Ieders endocannabinoïdesysteem is uniek. Hoeveel endocannabinoïden je aanmaakt, verschilt enorm per persoon, net als het aantal cannabinoïde receptoren in je lichaam.

Wat is CBD?

CBD is de afkorting van cannabidiol, een van de vele cannabinoïden of chemische stoffen die in wiet en hennep zitten.

Je kent waarschijnlijk tetrahydrocannabinol al, oftewel THC, een andere stof uit de cannabisplant en de belangrijkste psychoactieve. Maar anders dan THC is CBD niet psychoactief. Je wordt er dus niet high van.

CBD is maar een van de meer dan 500 werkzame stoffen, en een van de meer dan 100 cannabinoïden, die tot nu toe in wiet zijn gevonden.

Wat is THC?

THC staat voor tetrahydrocannabinol, voluit delta-9-tetrahydrocannabinol. Het is een cannabinoïde molecuul in wiet (cannabis) dat al lang bekendstaat als de belangrijkste psychoactieve stof: de stof waar je stoned of high van wordt.

Simpel gezegd: THC werkt door zich te binden aan de cannabinoïde receptoren in je lichaam, die overal in je hersenen en zenuwstelsel zitten. THC is veel langer in je lichaam aan te tonen dan de meeste andere drugs (dagen tot weken, afhankelijk van de test en hoe vaak je gebruikt), terwijl het psychoactieve effect maar een paar uur duurt.

De cannabinoïde receptoren zitten vooral in de hersengebieden voor denken, geheugen, plezier, coördinatie en tijdsbesef. THC hecht zich aan die receptoren, activeert ze en beïnvloedt zo je geheugen, plezier, bewegingen, denken, concentratie, coördinatie en je waarneming van zintuigen en tijd.

Daarnaast zet THC hersencellen aan om dopamine af te geven, wat een euforisch gevoel geeft. Het verstoort ook hoe informatie wordt verwerkt in de hippocampus, het deel van je hersenen dat nieuwe herinneringen vormt.

Kortom: de plant maakt de fytocannabinoïden, je lichaam heeft het systeem dat erop reageert.