Cannabis en alzheimer: wat het onderzoek zegt over CBD en THC

Cannabis trekt de aandacht van onderzoekers die aan alzheimer werken: in het lab en bij proefdieren laten THC en CBD ontstekingsremmende, antioxiderende en zenuwbeschermende effecten zien, en ze zouden de vorming van amyloïde plaques kunnen afremmen. Maar niets daarvan is al bij mensen bevestigd, en geen enkele cannabinoïde geneest de ziekte. Alzheimer is een neurodegeneratieve ziekte die vooral ouderen treft en waarbij het geheugen en andere cognitieve functies langzaam achteruitgaan.

Recent onderzoek wijst erop dat bepaalde stoffen in cannabis, de cannabinoïden, therapeutisch interessant zouden kunnen zijn voor mensen met alzheimer.

Cannabinoïden als THC en CBD hebben eigenschappen die de neurochemische processen in de hersenen zouden kunnen beïnvloeden en sommige klachten van de ziekte zouden kunnen verlichten.

De ziekte van Alzheimer en wat cannabinoïden zouden kunnen doen

Ondanks dertig jaar flink farmacologisch onderzoek geven de huidige behandelingen voor alzheimer maar een beperkte verbetering van het denkvermogen en de zelfredzaamheid. Ze stoppen het neurodegeneratieve proces niet en draaien het ook niet terug.

Daardoor wordt er dringend gezocht naar betere therapieën voor een groep patiënten die steeds groter wordt. Het onderzoek richt zich daarbij op zogenoemde multitargettherapieën, die op meerdere ziekteprocessen tegelijk kunnen ingrijpen.

Cannabinoïden, stoffen uit de cannabisplant, krijgen steeds meer aandacht, omdat er aanwijzingen zijn dat ze sommige klachten van alzheimer zouden kunnen verbeteren.

Wat heeft het endocannabinoïde systeem met alzheimer te maken?

De eerste aanwijzingen voor het therapeutische potentieel van cannabinoïden bij alzheimer kwamen uit onderzoek naar het endocannabinoïde systeem: een netwerk van receptoren, lichaamseigen signaalstoffen (endogene liganden) en enzymen die die stoffen aanmaken en afbreken.

Baanbrekend onderzoek van dr. Julián Romero en dr. María de Ceballos in Madrid liet zien dat de cannabinoïdereceptor CB2 vaker voorkomt in microgliacellen (de afweercellen van de hersenen), die actief worden rond de amyloïde plaques die typisch zijn voor alzheimer.

Die bevindingen zijn bevestigd door andere studies en in diermodellen. Ook zagen onderzoekers meer FAAH (vetzuuramidehydrolase), een enzym dat anandamide afbreekt, een cannabinoïde die het lichaam zelf maakt, in de ontstekingshaarden rond de bèta-amyloïde plaques (Aβ).

Die ontdekkingen wijzen erop dat CB2-receptoren en FAAH veelbelovende aangrijpingspunten kunnen zijn voor toekomstige alzheimerbehandelingen.

De CB1-receptor: een rol waar nog over wordt gediscussieerd

Over de rol van de cannabinoïdereceptor CB1 bij alzheimer zijn de meningen verdeeld. Sommige studies zien meer activiteit in het begin van de ziekte en minder in latere stadia; andere vinden geen duidelijk verschil tussen de CB1-niveaus in de hersenen van patiënten en die van gezonde mensen.

Toch blijft het sturen van CB1 relevant, vanwege de beschermende rol van deze receptor en zijn invloed op processen die door de ziekte worden geraakt. Een recentere dierstudie liet zien dat het uitschakelen van de CB1-receptor de ziekte in dat model sneller liet verlopen, wat het belang ervan onderstreept.

Deze inzichten over cannabinoïden laten vooral zien dat er verder gezocht moet worden naar nieuwe therapieën om de levenskwaliteit van mensen met deze verwoestende ziekte te verbeteren.

Hoe zou cannabis kunnen helpen bij alzheimer?

1. CBD en THC om alzheimer te voorkomen en cognitieve achteruitgang te remmen

De biochemie van menselijke zenuwnetwerken is extreem ingewikkeld en we begrijpen nog lang niet alles. Maar je hersenen je hele leven gezond houden kan het risico op neurodegeneratieve ziektes als alzheimer verlagen, of de start ervan in elk geval uitstellen door de cognitieve achteruitgang af te remmen.

Regelmatig bewegen is essentieel voor gezonde hersencellen, maar stoffen van buitenaf, zoals de cannabinoïden in cannabis, zouden ook een rol kunnen spelen in de chemie van je brein.

Cannabis bevat cannabinoïden als THC en CBD, die fysiologische effecten hebben die voor alzheimer interessant zijn. In het lab en bij dieren lieten deze stoffen ontstekingsremmende, antioxiderende en zenuwbeschermende effecten zien, en zelfs enige stimulatie van het herstel van zenuwweefsel.

Sommige onderzoekers denken dat ze het verloop van alzheimer zouden kunnen vertragen of de start ervan uitstellen, maar dat is bij mensen nog niet bevestigd.

2. Lage doses THC en de aanmaak van bèta-amyloïde

Bèta-amyloïde is een peptide dat ontstaat als het amyloïde-precursoreiwit (APP) in stukken wordt geknipt, en het speelt een rol bij de vorming van giftige amyloïde plaques in de hersenen van mensen met alzheimer.

Een studie uit 2014 op celmodellen, door onderzoekers van de University of South Florida, vond dat lage doses THC de aanmaak van bèta-amyloïde kunnen vertragen.

In dat model remde THC niet alleen de vorming van die plaques, maar verlaagde het ook de hoeveelheid glycogeensynthasekinase-3-bèta (GSK3ß), een enzym dat bijdraagt aan de vorming van neurofibrillaire kluwens: klonten van tau-eiwitten die met alzheimer samenhangen.

3. Cannabis als ontstekingsremmer

Ontsteking van zenuwweefsel speelt een centrale rol bij het ontstaan van alzheimer en andere neurodegeneratieve ziektes. Chronische ontsteking kan hersenweefsel beschadigen, en studies laten zien dat het endocannabinoïde systeem meehelpt om ontstekingen in de hersenen te regelen.

Onderzoek vond veranderingen in het endocannabinoïde systeem in de hersenen van alzheimerpatiënten, waaronder meer cannabinoïdereceptoren in de microglia.

Cannabis zou ontstekingen kunnen helpen beheersen door op die receptoren in te werken, de aanmaak van ontstekingsstoffen te verminderen en zenuwweefsel te beschermen.

4. Antioxiderende en zenuwbeschermende eigenschappen van medicinale cannabis

Oxidatieve stress, veroorzaakt door vrije radicalen en reactieve zuurstofverbindingen, is een sleutelfactor bij alzheimer. De ontsteking die bèta-amyloïde uitlokt, versterkt die oxidatieve stress nog.

In het lab lieten cannabinoïden antioxiderende eigenschappen zien die zenuwcellen tegen oxidatieve schade zouden kunnen beschermen. Een labstudie uit 2004 liet zien dat cannabidiol (CBD) de overleving van cellen die aan bèta-amyloïde worden blootgesteld kan verhogen, wat wijst op een beschermend effect van CBD.

5. CBD en de aanmaak van nieuwe hersencellen

Naast de ontstekingsremmende en antioxiderende effecten zou cannabidiol (CBD) ook de neurogenese kunnen stimuleren: de aanmaak van nieuw zenuwweefsel. Dat is vooral interessant bij alzheimer, waar de afbraak van zenuwweefsel het geheugen en andere cognitieve functies verstoort.

Een dierstudie uit 2011 vond dat CBD de neurogenese in de hippocampus kan bevorderen, een belangrijk hersengebied dat door alzheimer wordt aangetast, door in te werken op de PPARγ-receptor (peroxisoomproliferator-geactiveerde receptor gamma) en de werking van bèta-amyloïde te blokkeren.

Naarmate het onderzoek vordert, wijzen de gegevens, vooral uit het lab en van proefdieren, erop dat cannabinoïden iets zouden kunnen betekenen voor de preventie en behandeling van deze verwoestende ziekte, maar studies bij mensen ontbreken nog.

Met meer inzicht in het endocannabinoïde systeem en zijn rol in de gezondheid van zenuwcellen zou medicinale cannabis een waardevol hulpmiddel kunnen worden om de levenskwaliteit van mensen met alzheimer te verbeteren. Wil iemand met alzheimer het proberen, overleg dan eerst met de arts.